Bài giảng thánh lễ tạ ơn mừng 100 năm gia sản Dòng Thánh Giuse của Đức cha Matthêô

THÁNH LỄ TẠ ƠN
MỪNG 100 NĂM GIA SẢN DÒNG THÁNH GIUSE
Ngày 29 tháng 10 năm 2026 tại cộng đoàn SVD Kim Châu

Hôm nay chúng ta qui tụ tại đây để cùng với mọi thành phần của Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam mừng 100 năm gia sản Dòng Thánh Giuse, tiền thân của Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam hiện nay. Gia sản bao gồm trước hết là những con người đã góp phần vào việc xây dựng và phát triển hội dòng cùng với Hội Thánh; tiếp đến là tính cách pháp lý của hội dòng, nhờ đó hội dòng có thể hoạt động một cách hợp pháp giữa lòng xã hội Việt Nam; và cuối cùng là những cơ sở vật chất mà hội dòng đã kiến tạo và bảo tồn cho đến ngày nay. Chúng ta hiệp thông với Tỉnh dòng trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa và tri ân các bậc tiền nhân và ân nhân.

“Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn trái nhớ kẻ trồng cây”: đó là đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt Nam chúng ta. Vì vậy có thể coi ngày lễ hôm nay như một cuộc đại hội Về Nguồn của các linh mục và tu sĩ thuộc Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam hiện nay, cũng như của tất cả các cựu tu sinh và cựu học sinh của Dòng Thánh Giuse trước đây. Ngày đại hội hôm nay nhắc nhở mỗi người trong Tỉnh dòng về sự kiện lịch sử đã diễn ra cách đây 100 năm, khi Đức cha Damien Grangeon Mẫn, Giám mục Đại diện Tông tòa Giáo phận Qui Nhơn, thiết lập Dòng Thánh Giuse theo lời thỉnh cầu của cha Jean Liévin Sion Khâm, thuộc Hội thừa sai Paris. Đây là một hội dòng giáo phận, dưới quyền của giám mục Giáo phận Qui Nhơn, được thành lập để đáp ứng nhu cầu truyền giáo trong giáo phận. Vì vậy những thành viên ban đầu được chọn từ các thầy giảng dưới quyền cha Jean Liévin Sion Khâm. Từ đó hội dòng phát triển mạnh, cung cấp cho giáo phận nhiều tông đồ sẵn sàng phục vụ việc rao giảng Tin mừng.

Tuy nhiên, nguồn mạch chính và quan trọng nhất mà hôm nay toàn thể Tỉnh dòng đang hướng về để dâng lời tạ ơn chính là Thiên Chúa. Cần phải có một cái nhìn siêu nhiên của đức tin chúng ta mới nhận ra điều đó. Nếu không có bàn tay Thiên Chúa an bài xếp đặt thì không thể có Dòng Thánh Giuse ngày xưa cũng như Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam hôm nay. Nếu 100 năm là một con số tròn trĩnh thật to, vượt quá một đời người, thì đây không thể là công trình thuần túy nhân loại, nhưng thuộc về một Đấng Tối cao vượt thời gian, đó chính là Thiên Chúa. Chính Người làm chủ thời gian và an bài xếp đặt để có những sự kiện lớn ảnh hưởng đến nhiều người thuộc nhiều thế hệ trên toàn thể vũ trụ.

Trong bài đọc 1 trích sách Huấn Ca (x. Hc 50,22-24), tác giả đã kêu gọi mọi người hãy cầu nguyện cùng Thiên Chúa, Đấng đã thực thi biết bao công trình vĩ đại trên toàn cõi địa cầu. Lời cầu nguyện được nói đến ở đây trước hết là lời tri ân cảm tạ và những công trình vĩ đại được nhắc đến ở đây trước hết là những điều kỳ diệu Người đã thực hiện cho dân Israel qua suốt dòng lịch sử. Có thể nói đối với người Israel, tâm tình tạ ơn Thiên Chúa luôn luôn chiếm một vị trí quan trọng trong lời cầu nguyện của họ, vì hơn ai hết, họ đã chứng kiến biết bao điều kỳ diệu Thiên Chúa đã thực hiện cho dân Israel qua suốt dòng lịch sử. Và tác giả viết tiếp: “Nguyện xin Người ban cho chúng ta niềm hân hoan tâm hồn và cho đời sống chúng ta ở Israel được an bình đến muôn đời”. Lời tạ ơn và xin ơn cứ tiếp nối nhau như hai nhịp hơi thở: hít vào là xin ơn và thở ra là tạ ơn, khiến cho không có lúc nào người ta có thể quên ơn Thiên Chúa.

Tuy nhiên, để có thể liên tục sống trong tâm tình tri ân cảm tạ ấy, chúng ta phải nhận thức rằng mình hoàn toàn bất xứng đối với những ơn lành trọng đại do Chúa ban và hoàn toàn phó thác cho lòng từ bi thương xót của Thiên Chúa như mười người phong cùi trong câu chuyện Tin Mừng hôm nay (x. Lc 17,11-19). Đã là người bị bệnh phong cùi, bị mọi người tẩy chay ruồng bỏ, lại sống trong một vùng đất chẳng có gì vinh dự là biên giới giữa Samaria và Galilêa. Khi thấy Chúa Giêsu đi ngang qua, họ chỉ biết đứng từ xa kêu lớn tiếng: “Lạy Thầy Giêsu, xin thương xót chúng tôi”. Hội Thánh đã chọn đoạn Tin Mừng này để đọc trong thánh lễ Tạ ơn nhằm để giúp mỗi người chúng ta khi dâng lời tạ ơn thì phải biết nhìn nhận thân phận bất xứng của mình trước những hồng ân đặc biệt của Thiên Chúa.

Sau khi được chữa lành, một người đã đến sấp mình tạ ơn Chúa Giêsu, mà người ấy lại là một người Samaria, tức không phải Do thái đạo dòng, còn 9 người khác là người Do thái đạo dòng, nhưng không trở lại tạ ơn Chúa, có lẽ vì họ nghĩ rằng mình là người đạo dòng nên Chúa phải quan tâm và không cần cảm ơn, cứ như thể họ nghĩ rằng họ đương nhiên có quyền được hưởng những ân huệ của Chúa một cách miễn phí, không cần phải biết ơn Chúa, coi như Chúa có bổn phận phải cứu giúp họ. Chúa Giêsu đã tỏ ra thất vọng trước thái độ vô ơn ấy.
Khi nhìn lại lịch sử Dòng Thánh Giuse, người ta thấy quá trình hình thành và phát triển của hội dòng trải qua rất nhiều thăng trầm. Đấng sáng lập muốn hội dòng mang một tên gọi hết sức khiêm tốn: Dòng Anh Em Hèn Mọn Thánh Giuse, hay được gọi tắt là Dòng Thánh Giuse. Đây không phải là một hội dòng giáo sĩ, nhưng là dòng tu sĩ và công việc của các thầy là giúp các cha trong các công việc mục vụ. Gia sản mà các thế hệ tu huynh đầu tiên để lại là tinh thần phục vụ khiêm tốn, không ồn ào, giống như thánh Giuse ngày xưa, và hơn nữa, giống như Chúa Giêsu là Đấng đã đến trần gian không phải để được phục vụ, nhưng là để phục vụ những người nhỏ bé nhất trong xã hội.

Chính trong chọn lựa khiêm tốn và nhỏ bé ấy, hội dòng đã được Chúa đoái thương: cha Jean Liévin Sion Khâm, Đấng Sáng lập hội dòng đã được Chúa cất nhắc lên địa vị cao cả là làm giám mục giáo phận Kon Tum. Khi bề trên Giáo phận Qui Nhơn lên chương trình thành lập các trường học trong toàn cõi giáo phận để nâng cao dân trí, không phận biệt giáo hay lương, thì các thầy Dòng Thánh Giuse đã có mặt trên khắp các trường, trở thành những người thầy của thế hệ trẻ sau này sẽ đảm trách những công việc lớn lao của Giáo Hội và xã hội. Nhiều thầy dòng đã được bề trên gửi đi du học nước ngoài, tạo nên một đội ngũ giáo sư có chất lượng để đảm trách việc đào tạo và giáo dục chẳng những trong nội bộ nhà dòng mà còn trong xã hội nữa. Ngoài ra, hội dòng còn có những hoạt động bác ái từ thiện đối với những người nghèo khổ, già cả, bệnh tật, các em cô nhi, v.v.

Từ năm 1998, Dòng Thánh Giuse đã được sáp nhập vào Dòng Ngôi Lời và trở thành một Tỉnh dòng của Hội dòng quốc tế này vì có chung một ơn gọi truyền giáo. Trong Lời giới thiệu quyển Kỷ yếu, cha Gioan Baotixita Nguyễn Hữu Duy, Bề trên Giám tỉnh của Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam, đã viết: “Đây không phải là sự khép lại một hành trình, nhưng là sự mở ra cho một chân trời rộng lớn hơn, để những giá trị tốt đẹp của Dòng Thánh Giuse được lưu giữ và phát triển trong linh đạo và đặc sủng truyền giáo của thánh Arnold Janssen”. Thật vậy, những giá trị tốt đẹp mà Dòng Thánh Giuse để lại cho các thành viên của Tỉnh dòng này vẫn là tinh thần truyền giáo và phục vụ khiêm tốn theo gương thánh Giuse. Ngày xưa thánh Giuse đã âm thầm phục vụ Chúa Giêsu là Ngôi Lời Nhập Thể khi Người còn trẻ, thì nay con cái Ngài là các thành viên của Hội dòng Ngôi Lời cũng phục vụ Đức Kitô bằng cách làm cho Lời của Người được mọi người trên thế giới đón nhận để được cứu độ. Đó là cách thể hiện đặc sủng, linh đạo và sứ vụ của Hội dòng theo cung cách Việt Nam và càng làm phong phú đời sống và sứ vụ của Hội dòng.

Trước đây, tại Giáo phận Qui Nhơn, ngoài sự phục vụ của các thầy tại các giáo xứ hay cơ sở của giáo phận, gia sản của Dòng thánh Giuse đặc biệt nổi bật qua sự đóng góp của trường trung học thánh Giuse tại Kim Châu, tức là nơi chúng ta đang hiện diện để cử hành thánh lễ tạ ơn hôm nay. Đây là một trong những ngôi trường có uy tín nhất tại Bình Định vào những thập niên 50 đến 70 của thế kỷ trước. Ngoài các học sinh công giáo còn có rất nhiều học sinh thuộc các tôn giáo bạn hoặc không tôn giáo. Đội ngũ giáo viên gồm những thầy có trình độ và được đào tạo bài bản không những về kiến thức, chuyên môn, mà còn có đạo đức. Từ những bậc thầy giỏi và gương mẫu, nhiều học sinh sau này đã thành tài và đảm nhận những chức vụ cao trong xã hội. Như vậy, toàn bộ gia sản của Dòng thánh Giuse không những là những khối nhà đã được xây dựng hàng thập kỷ và đã được trùng tu như chúng đang thấy hôm nay, mà còn là tinh thần phục vụ trong khiêm tốn, kiến thức và đạo đức, thêm vào đó là các thế hệ học sinh đã và đang góp phần xây dựng xã hội và đất nước.

Tuy nhiên, một điều không thể không nói tới là gia sản mà các thế hệ nhà dòng đã để lại qua dòng thời gian là một gia sản thấm nhuần tinh thần Kitô giáo, tinh thần Tin mừng. Đó cũng là điểm khác biệt của trường thánh Giuse so với những trường khác. Để có thể truyền đạt cho các thế hệ kế tiếp những giá trị tinh thần có sức xây dựng con người toàn diện, các thầy dòng thánh Giuse đã phải được trang bị bằng biết bao ơn đặc biệt do một bậc thầy vĩ đại nhất lịch sử nhân loại là Đức Kitô. Với tư cách là Lời của Thiên Chúa, là sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa, Đức Kitô đã truyền đạt cho các tông đồ những chân lý mạc khải có sức giải thoát con người khỏi sự ràng buộc của điều ác, để họ được tràn đầy sự khôn ngoan của Thiên Chúa.
Vì vậy, để kết luận bài suy niệm hôm nay, tôi xin mượn lời thánh Phaolô tông đồ trong bức thư thứ nhất gửi các tín hữu Côrintô mà chúng ta vừa nghe trong bài đọc 2: “Tôi hằng cảm tạ Chúa thay cho anh em, vì ơn đã ban cho anh em trong Chúa Giêsu Kitô. Vì chưng trong Người anh em được tràn đầy mọi ơn: ơn ngôn ngữ và ơn hiểu biết, đúng như Chúa Kitô đã minh chứng nơi anh em, khiến anh em không còn thiếu ơn nào nữa trong khi mong chờ Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta tỏ mình ra. Cũng chính Người sẽ ban cho anh em bền vững đến cùng, không có gì đáng khiển trách trong ngày Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta ngự đến” (1Cr 1,4-8).