Hãy nâng tâm hồn lên: Thánh Augustinô và nghich lý của Thăng Thiên

WHĐ (15/5/2026) – Đối với Giám mục thành Hippo, việc lên trời của Đấng Phục Sinh không đồng nghĩa với việc tách khỏi thế gian: Đấng đã xuống để chữa lành con người, nay đưa họ đến với lời hứa vinh quang, trao cho các tín hữu sứ vụ bác ái.
 

Một cảnh vẫn lặp đi lặp lại mỗi ngày: nếu ngước nhìn lên trời chúng ta sẽ thấy có vô số máy bay không người lái, vệ tinh, ăng-ten đang tìm kiếm kết nối. Thế nhưng, có bao nhiêu người đang thực sự mong đợi một điều gì đó khi ngước mắt nhìn lên trời. Thường thì chúng ta bị mất phương hướng hoặc đơn giản bị phân tâm, và không mong đợi câu trả lời đến từ trên cao. Ở Carthage, khi giảng về sự thăng thiên của Chúa, Thánh Augustinô đã nhận ra vấn đề này. Các tín hữu của ngài cũng có thể sai lầm khi nhìn lên bầu trời. Ngài bắt đầu bài giảng 261: “Anh chị em hãy cùng lên với Chúa Kitô và hãy nâng tâm hồn lên. Nhưng khi đi lên, đừng kiêu ngạo”. Sự phân biệt của ngài rất rõ ràng: có một nơi cao là sự trốn tránh thực tại, và có một nơi cao là chỗ nương náu trong Chúa. Có một kiểu lên cao để trốn tránh thực tế, và có một kiểu lên cao để tìm nơi ẩn náu nơi Thiên Chúa (Bài Giảng 261.1). “Nâng tâm hồn lên cao mà không hướng về Chúa thì đó là kiêu ngạo; trái lại nâng tâm hồn lên cao mà hướng về Chúa thì đó là tìm nơi ẩn náu nơi Người” (Bài giảng 261,1). Trời cao không phải là điều để chinh phục, nhưng là sự đón nhận. Lý luận về thăng thiên của Thánh Augustinô khởi đi từ một nghịch lý kỳ diệu: "Ai đã lên Trời? Chính là Đấng trước đó đã xuống trần. Người xuống để chữa lành bạn; và thăng thiên để nâng bạn lên”.

“Bạn sẽ ngã nếu muốn tự mình vươn lên; nhưng bạn sẽ đứng vững nếu Người nâng bạn lên" (Bài giảng 261.1). Thời đại chúng ta đang sống bị ám ảnh bởi việc tự nâng mình lên, phát triển bản thân, nâng cấp kỹ năng, đo lường giá trị qua số lượng người theo dõi. Thánh Augustinô đã gọi đích danh cám dỗ ấy bằng cái tên cổ xưa: tính kiêu ngạo. Ai tự nâng mình lên sẽ ngã, vì sức nặng yếu đuối của bản thân là điều mà không một kỹ thuật tự thân nào có thể chống đỡ nổi. Ngược lại, việc Chúa Kitô thăng thiên là cử chỉ của một Đấng đi lên trong khi mang gánh nặng của tha nhân. Trích thư của Thánh Phaolô gửi tín hữu Êphêsô, Thánh Augustinô nói: "Người dẫn theo một đám tù" (Bài giảng 261.11),

Con người thời nay quen đánh đồng thực tại với những gì hữu hình, có thể kiểm chứng và đo lường được. Chúng ta đang sống trong thời đại hậu sự thật, nhưng cũng là thời đại của hình ảnh tràn lan: mọi thứ đều phải được phô diễn, chụp ảnh và đăng tải. Tuy nhiên, hình ảnh thôi là chưa đủ. Nhiều thế kỷ trước khi thuật toán ra đời, Thánh Augustinô đã biết rằng sự hiện diện đích thực không phụ thuộc vào thị giác. "Người không hề xa cách, nếu chúng ta giữ Người trong tâm hồn" (Bài giảng 263.3). Thăng thiên không phải là một cuộc từ bỏ. Đó là một hình thức gần gũi sâu hơn, không phụ thuộc vào nhận thức giác quan, nhưng dựa trên mối tương quan.

Ngay trước khi lên trời, các môn đệ hỏi Chúa Kitô: “Thưa Thầy, có phải bây giờ là lúc Thầy khôi phục vương quốc Israel không?” Đó là câu hỏi của mọi sự chờ đợi; câu hỏi về thời điểm khi nào. Thánh Augustinô lưu ý rằng Chúa Kitô không trả lời câu hỏi được đặt ra, mà trả lời câu hỏi lẽ ra nên được hỏi: "Anh em không cần biết thời giờ và kỳ hạn Chúa Cha đã toàn quyền sắp đặt". Và rồi: "Hãy sống như thể điều đó sẽ đến hôm nay, và anh em sẽ không lo sợ khi thời điểm đó đến" (Bài giảng 265.3.4). Thật khó mà không nhận ra đây là một lời cảnh tỉnh. Chúng ta sống trong một nền văn hóa của nỗi lo lắng về ngày tận thế theo kiểu thế gian: cuộc khủng hoảng khí hậu, sự sụp đổ thị trường, đại dịch. Câu hỏi khi nào trở thành nỗi ám ảnh làm tê liệt câu hỏi như thế nào. Thánh Augustinô đã đảo ngược lý luận này. Điều quan trọng không phải là biết khi nào phán xét sẽ đến, nhưng là luôn sẵn sàng. Đây không phải là sự thờ ơ với tương lai, nhưng là một tương quan khác với thời gian: không xem thời gian như một mối đe dọa cần phải tính toán, nhưng là một không gian để đào luyện đời mình nhằm chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ.

Cử chỉ của Đấng Phục Sinh khi lên trời cũng là cử chỉ của Đấng để lại một di sản không thể phân chia. Chiếc áo không đường khâu, bị bốc thăm dưới chân thập giá, trở thành biểu tượng được Thánh Augustinô tái khẳng định: "Trong tấm áo đó, sự hiệp nhất được khuyến khích, trong chiếc áo đó, lòng bác ái được rao giảng" (Bài giảng 265.6.7). Trong thời điểm mà những rạn nứt - văn hóa, chính trị, Giáo hội - dường như ngày càng sâu sắc, hình ảnh này vẫn giữ nguyên giá trị. Thăng thiên không phải là thời điểm Chúa Kitô rút lui khỏi lịch sử, để mặc thế gian cho ngẫu nhiên hay cho các phe phái. Trái lại, đó là thời điểm Người trao cho các môn đệ trách nhiệm về sự hiệp nhất. Không phải như một quyền bính để thi thố, nhưng như một đức ái cần được gìn giữ. Chính đức ái đó, qua hồng ân Chúa Thánh Thần, được Thánh Augustinô định nghĩa là mối dây duy nhất có khả năng gắn kết những gì mà lòng tham muốn chia rẽ.

"Sự phục sinh của Chúa là niềm hy vọng của chúng ta, thăng thiên của Chúa là vinh quang của chúng ta" (Bài Giảng 261.1). Một niềm hy vọng liên quan đến thân xác - vì sống lại cái đã chết - và một sự vinh quang liên quan đến cùng đích của con người. Thánh Augustinô cử hành lễ Thăng thiên như là sự báo trước về điều mà chúng ta được mời gọi. Đầu đã đi lên. Các chi thể theo sau. Không phải một mình, không phải nhờ công trạng cá nhân, không phải nhờ kỹ thuật hay sự tự chọn. Mà bởi vì "việc đầu đi lên tạo nên niềm hy vọng của các chi thể". Do đó, ngước nhìn lên cao chính là sự định hướng. Đó là biết mình từ đâu tới và mình được gọi đi về đâu. Trong thời đại mà bầu trời một lần nữa trở nên chật chội với những thứ do con người tạo ra, có lẽ đáng để tái khám phá nghệ thuật cổ xưa của Thánh Augustinô, đó là coi bầu trời như một nơi đầy hứa hẹn: không phải là mục tiêu cần chinh phục, mà là một nơi trú ẩn đã rộng mở.

Chuyển ngữ: Mary Ngọc Yến