Ơn gọi thừa sai và hoa trái thánh thiện của Đức cha Pierre Lambert de la Motte

Dẫn nhập

Hai Giáo phận Tông tòa đầu tiên tại Việt Nam là Đàng Ngoài và Đàng Trong được chính thức thành lập vào ngày 09 tháng 9 năm 1659, bởi Tông sắc Super Cathedram của Đức Thánh cha Alexandre VII. Trong giai đoạn sơ khởi ấy, Thiên Chúa đã ân ban cho Giáo hội non trẻ tại Việt Nam một vị mục tử tài đức, thánh thiện. Đó chính là Đức cha Pierre Lambert de La Motte, người đã đặt nền móng vững chắc xây dựng nên ngôi nhà Giáo hội tại Việt Nam mà hoa trái thánh thiện của ngài còn tồn tại đến hôm nay.

1. Tiểu sử

Đức cha Pierre Lambert de La Motte sinh ngày 28 tháng 01 năm 1624 trong một gia đình quý tộc tại vùng Normandie, nước Pháp. Ngài từng là vị thẩm phán trẻ tuổi tài năng, nhưng từ bỏ sự nghiệp để sống ơn gọi mục tử. Ngài được phong chức linh mục vào năm 1655, sau đó năm năm, được tấn phong giám mục vào năm 1660 với hiệu tòa Bérythe. Trước đó, vào tháng 8 năm 1658, Tòa thánh đã đặt ngài làm Đại diện Tông tòa tiên khởi của Giáo phận Đàng Trong, Việt Nam. Ngay sau khi được tấn phong Giám mục, Đức cha Lambert đã âm thầm rời Paris lên đường sang vùng Viễn Đông cùng với hai vị thừa sai khác.

Vì thời cuộc bất ổn tại Việt Nam lúc bấy giờ, Đức cha Lambert chưa thể đến được Giáo phận Đàng Trong. Ngài buộc phải ở lại Ayutthaya, kinh đô Thái Lan gần 17 năm, và chỉ ba lần đi Việt Nam. Thế nhưng, bằng sự khôn ngoan và ơn Chúa, ngài vẫn thực hiện sứ vụ truyền giáo qua các hoạt động như: triệu tập ba Công nghị địa phương, thành lập Chủng viện đầu tiên của vùng Đông Nam Á, soạn thảo Huấn dụ Monita, truyền chức linh mục cho 15 thầy người Việt Nam, sáng lập Dòng Mến Thánh Giá và Hiệp hội Tín hữu Mến Thánh Giá. Nhờ vậy, cơ cấu và đời sống Giáo hội tại Việt Nam được tổ chức chặt chẽ, có định hướng rõ ràng để phát triển và đứng vững trước những cơn bách hại đạo dữ dội sau này. Ngài đã sống hết mình cho sứ vụ tại Việt Nam cho đến khi qua đời ngày 15/6/1679.

2. Những hoa trái thánh thiện nổi bật

Cho đến nay, sau gần 367 năm, di sản thiêng liêng từ những công lao và sự hy sinh của Đức cha Lambert không ngừng trổ sinh những hoa trái thánh thiện và sống động.

Hoa trái đầu tiên có thể được nhận ra là một Giáo hội Việt Nam vươn mình mạnh mẽ và tràn đầy sức sống. Từ những nhóm tín hữu sơ khai nhỏ bé, Giáo hội tại Việt Nam nay đã phát triển thành 27 Giáo phận, với 51 vị Giám mục đương nhiệm và nghỉ hưu, khoảng 8307 Linh mục, 4636 chủng sinh, 28.493 tu sĩ nam nữ và 7.575.167 tín hữu. Giáo hội tại Việt Nam từng bước trở thành một trong những cộng đoàn Công giáo nhiệt thành, năng động ở vùng Á châu. Sức sống ấy còn được minh chứng bởi mồ hôi và máu đào của các Chứng nhân Đức tin. Tinh thần yêu mến Thánh Giá mà Đức cha Lambert gieo vãi đã tôi luyện nên hơn 130 ngàn tín hữu hy sinh mạng sống vì đức tin; trong đó, có 117 vị hiển Thánh và hai Chân phước.

Tiếp đến, hàng giáo sĩ bản xứ đông đảo là một hoa trái nổi bật khác từ đời sống mục tử của Đức cha Lambert. Từ 15 linh mục tiên khởi được ngài truyền chức, hàng giáo sĩ Việt Nam đã kiên cường lớn mạnh qua suốt các thời kỳ bách hại khốc liệt. Kế thừa tinh thần của Đức cha Lambert, các linh mục hôm nay không ngừng nỗ lực trở thành những môn đệ truyền giáo, sống linh đạo gắn bó mật thiết với Chúa Giêsu, can đảm hy sinh, dấn thân và đồng hành cùng đoàn chiên giữa lòng thế giới.

Một hoa trái khác là 11 Đại Chủng viện trải dài trên cả ba Giáo tỉnh Hà Nội, Huế và Sài Gòn - những chiếc nôi đào luyện hàng ngàn ứng sinh linh mục tương lai cho Giáo hội. Khởi đi từ tấm lòng ưu ái của Đức cha Lambert qua bản Di chúc trối lại toàn bộ tài sản để chăm lo cho Chủng viện và ơn gọi linh mục, công tác huấn luyện tại các Chủng viện Việt Nam hôm nay luôn tiếp nối ngọn lửa thiêng liêng ấy. Các Đại Chủng viện không chỉ áp dụng định hướng Ratio của Giáo hội hoàn vũ để đào tạo “người môn đệ truyền giáo”, mà còn lấy Huấn thị Monita ad Missionarios của Đức cha Lambert làm kim chỉ nam. Nơi đây, các chủng sinh được rèn luyện một nền linh đạo tập trung vào mầu nhiệm Thập giá, kết hợp hài hòa giữa đời sống chiêm niệm sâu lắng, tinh thần khổ chế và đức bác ái mục vụ dấn thân, sẵn sàng nối dài sứ mạng yêu thương của Chúa Kitô trên khắp mọi nẻo đường quê hương đất nước.

Bên cạnh đó, hoa trái thánh thiện của Đức cha Lambert tiếp tục nở rộ rực rỡ nơi 30 Hội dòng Mến Thánh Giá đang hiện diện khắp ba miền đất Việt và lan tỏa đến nhiều quốc gia trên thế giới. Gần 10.000 nữ tu Mến Thánh Giá mỗi ngày vẫn say mến Đức Kitô Chịu-Đóng-Đinh qua đời sống kinh nguyện và chiêm niệm sâu lắng; qua sự dấn thân phục vụ tại các giáo xứ, bệnh viện, trường học, những vùng sâu vùng xa, và các trại phong, để xoa dịu nỗi đau của Đức Kitô nơi những mảnh đời bất hạnh.

Cuối cùng, Hiệp hội Tín Hữu Mến Thánh Giá cũng là một hoa trái nổi bật đáng được nhắc đến. Đây là gia đình thiêng liêng dành cho các giáo dân nam nữ sống giữa đời. Hơn 23 ngàn tín hữu đang sống linh đạo Mến Thánh Giá qua việc siêng năng tham dự Thánh lễ, tôn sùng Thánh Thể, thánh hóa gia đình, và chu toàn các bổn phận xã hội. Các tín hữu Mến Thánh Giá cũng đang thắp sáng ngọn lửa đức ái qua những công việc cụ thể nơi môi trường giáo xứ, xã hội như: quét dọn và chăm sóc cảnh quan nhà thờ, thăm viếng người già neo đơn, giúp đỡ gia đình nghèo, làm chứng tá đức tin bằng đời sống công bằng, yêu thương.

3. Tri ân và hy vọng

Đời sống thừa sai của Đức cha Lambert đã để lại nhiều di sản thiêng liêng cho Giáo hội Việt Nam. Đức cha đã chăm nom ân cần và hiệu quả đến đời sống của các giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân ở đây. Bởi những công lao đó, Tòa thánh đã chấp nhận Án tuyên Thánh và nâng ngài lên bậc Tôi tớ Chúa[1]. Trước hồng ân lớn lao này, toàn thể cộng đoàn Dân Chúa tại Việt Nam cùng chung tâm tình tri ân và hiệp ý cầu nguyện cho tiến trình Phong Chân phước và phong Thánh của Đức cha Pierre Lambert de la Motte sớm đạt kết quả tốt đẹp để làm vinh danh Chúa và mưu ích cho Giáo hội Việt Nam hôm nay và mai sau.

Tác giả: Truyền thông Giáo phận Phan Thiết

(Cập nhật lúc 19g00 ngày 10/11/2026)

_______________

[1] Bộ Phong thánh đã chấp thuận cho khởi sự Hồ sơ Án Phong Thánh với cuộc điều tra Cấp giáo phận cho Đức cha Pierre Lambert de la Motte qua văn thư Nihil Obstat (không có trở ngại) vào ngày 29/11/2023, đồng thời cũng công nhận Đức cha Lambert là Tôi tớ Chúa (Servant of God) vào ngày đó. Với Văn thư này, Giám mục có thẩm quyền được “mở án phong thánh” nghĩa là được chính thức mở Cuộc điều tra Cấp giáo phận. Và ngày 13/11/2026 là ngày kết thúc cuộc điều tra Cấp giáo phận, sẽ có Thánh lễ tạ ơn cử hành tại Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Tà Pao, Giáo phận Phan Thiết. Xin xem video phỏng vấn Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng, vị giám mục phụ trách cuộc điều tra cấp Giáo phận trong án phong chân phước và phong thánh cho Đức cha Pierre Lambert de la Motte, tại đây:

https://www.youtube.com/watch?v=xneWYOsqRSQ