Lời giới thiệu tập thơ Hoa của Cát Đen qua tác phẩm "Mỗi sắc màu, mỗi hồng ân"

Lời giới thiệu

Khi chiêm ngưỡng một tác phẩm nghệ thuật, con người không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của tác phẩm mà còn cảm nhận được ý nghĩa sâu lắng được chuyển tải, cũng như vẻ đẹp của tâm hồn tác giả ẩn chứa trong tác phẩm.

Hoa là một trong những vẻ đẹp thiên nhiên mà Thiên Chúa ban tặng cho con người, để con người chiêm ngưỡng mà cảm nhận được phần nào vẻ đẹp của Đấng Tuyệt Mỹ. Dù vẻ đẹp của hoa có đơn sơ hay rực rỡ, thắm sắc hay vô hương, hoa vẫn mang trong mình sự thanh khiết và tốt lành của Đấng Tạo Hóa. Vẻ kiều diễm của cánh hoa, hương thanh cao của nhụy khiết không chỉ là vẻ đẹp mà Thiên Chúa mặc cho nó, nhưng trong mỗi đóa hoa còn ẩn chứa lời tự tình Thiên Chúa dành cho con người, và cũng để nhắc nhớ con người điều mà Tình Yêu mong muốn.

Trong ca khúc ‘Bài ca anh mặt trời’, thánh Phanxicô Assisi (1182-1226) đã chiêm ngưỡng, cảm nhận và ca ngợi vẻ đẹp của Thiên Chúa qua sự rạng ngời của anh Mặt Trời, nét diễm lệ của chị Mặt Trăng, sự thanh quang anh Gió, duyên khiêm nhường của chị Nước, sức mạnh của anh Lửa, sự nâng đỡ chị Đất, lòng hy sinh của anh Đau Khổ và niềm tin vào thánh ý Chúa của chị Chết.

Hơn 800 năm trôi qua, nhưng âm hưởng của ca khúc ấy vẫn còn vang dội nhẹ nhàng mà sâu lắng, đơn sơ mà đầy sức cuốn hút cho thế giới hôm nay. Những tiếng vang vọng này không chỉ đến từ một văn bản hay là từ dàn hợp xướng giao hưởng mà còn từ chính cuộc đời Phanxicô hoàn toàn tận hiến cho Thiên Chúa và con người, không ngừng cất lên những lời ca ngợi Thiên Chúa ngay trong những giờ phút đối diện với đau khổ (mang trên mình năm dấu thánh rỉ máu) và thậm chí cả cái chết.[1]

Hôm nay, qua tác phẩm ‘Mỗi sắc màu, mỗi hồng ân’, linh mục thi sĩ Cát Đen lại chia sẻ cho chúng ta vẻ đẹp của mỗi loài hoa. Cái hay của tập thơ không chỉ có ở câu chữ mượt mà, vần điệu du dương, nhưng vẻ đẹp của tác phẩm chính là tác giả cảm nghiệm được ân tình mà Thiên Chúa muốn trao trút với thi nhân. Và một khi đã trải nghiệm được mối ân tình đó, nhà thơ cũng muốn trở thành vẻ đẹp mang hương sắc của những loài hoa, vẻ đẹp không chỉ ca tụng và tạ ơn Thiên Chúa bằng lời – như thánh Phanxicô Assisi – nhưng bằng chính đời sống của một linh mục. Bởi lẽ, vẻ đẹp của đời sống linh mục chính là đóa hoa cao quí mà Thiên Chúa ưa thích nhất.

Linh mục Cát Đen không chỉ chiêm ngắm vẻ đẹp của hoa như vẻ hoa là, mà chiêm ngắm vẻ đẹp của hoa như điều hoa có. Điều hoa có là ý nghĩa của mỗi loài hoa mà nhà thơ cảm nhận được như là một sứ điệp Thiên Chúa muốn nhắn gửi cho một người sống đời thánh hiến.

Với cảm nhận đó, linh mục nhà thơ đã đặt mỗi loài hoa một cái tên khác dựa theo mối tương quan giữa linh mục với Thiên Chúa, cũng như tương quan giữa linh mục với mọi người và tương quan với chính bản thân của nhà thơ.

Trong mối tương quan với Thiên Chúa, các nhân đức đối thần – Tin, Cậy, Mến – là nền tảng cho mối tương quan thiêng liêng này.

Vì thế, lời tự tình của hoa Păng xê tựa như một lời tuyên xưng đức ‘Tin’ mà nhà thơ đặt tên cho loài hoa này. Tin vào một Thiên Chúa luôn thành tín, để thi nhân có thể sống và dâng trọn cuộc đời mình cho Ngài cho dù gặp muôn vàn khó khăn thử thách.

Tím gửi thủy chung từng nỗi nhớ
Tin Chúa trên cao chẳng phụ lòng
Phận hoa nhỏ bé dâng đời sống
Mối tình thanh sạch trọn ước mong.
Đây lời tâm sự không thành tiếng
Lòng thành trao gửi thật thiết tha
Dẫu cho giá lạnh còn giăng lối
Păng Xê vẫn nở giữa phong ba.

Đức tin đó luôn cháy bỏng bởi tình yêu Thiên Chúa và lòng nhiệt thành phụng sự nhà Chúa như lời tự tình của hoa Ly trong bài ‘Mến’:

Một nhành ly thanh khiết
Bình an Mẹ trao ban
Say mê tình Thiên Chúa
Nhiệt thành chẳng từ nan.

Lòng mến Thiên Chúa còn được linh mục diễn tả cách kín đáo trong bài  ‘Giấu’ như lời tự tình từ hoa Tygôn.

Lối nhỏ chia xa, em nguyện cầu
Lòng son vẫn giữ mối duyên đầu
Duyên lỡ tạo mầm vương nỗi nhớ
Ơn trời thôi thúc, khắc niềm sâu.

Với một đức tin kiên định và lòng mến thiết tha, nhà thơ hy vọng rằng nhờ ơn Chúa, cuộc đời linh mục sẽ là đời sống say mê gieo đức hạnh để đem ánh sáng của Chúa Xuân soi chiếu khắp bốn phương thiên hạ như lời tự tình của hoa Đào trong bài ‘Thanh’.

Hạt phấn lung linh tỏa an khang
Vàng óng đươm hương yêu dịu dàng
Say mê gieo rắc đời đức hạnh
Âm thầm trao gửi ánh xuân sang.

Niềm hy vọng đó còn là sự nương tựa và trông cậy vào sự chữa lành Đức Maria, người Mẹ cao cả của Vị Thượng Tế Giêsu và cũng là Mẹ nhân lành của các linh mục. Người Mẹ đã an ủi và nâng đỡ Đức Giêsu trên con đường thập giá, giờ đây cũng sẵn sàng chữa lành những vết thương của những người con linh mục như ý nghĩa của bài ‘Trông’ trong lời tự tình của hoa Mẫu Đơn.

Trinh Nữ muôn đời, Mẹ của con
Âu yếm khâu lành trái tim con
Sợ lúc hồn con se giá lạnh
Áo tình Mẹ dệt ấm hoài còn.

Tiếp đến, trong mối tương quan với mọi người, nhà thơ ứng xử theo quan điểm ngũ thường của đông phương, coi trọng Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí và Tín.

Sống chữ Nhân và Nghĩa trong ngũ thường được tác giả bộc bạch rất cụ thể và rõ ràng trong lời tự tình từ hoa Thanh Khiết. Đó là nghĩa thầy cô, nghĩa của cha mẹ, nghĩa của bạn bè, nghĩa của người nghèo, và cao hơn trong đời linh mục là sống cái nhân cái nghĩa với tất cả mọi con chiên kể cả những con chiên lầm đường lạc lối.

Nghĩa người nghèo làm lòng thổn thức
Biết cảm thông, an ủi, sẻ chia
Kẻ đau yếu, bại liệt nâng đỡ
Yêu đàn chiên chẳng thể xa lìa.
Những bạn trẻ lầm đường lạc lối
Mong mình là đèn sáng giữa đời
Chốn hôi tanh hay nơi ngõ tối
Cõng đưa về Tiệc Thánh tinh khôi.

Trong bài ‘Xin’, lời tự tình của hoa Móng Tay, linh mục Cát Đen lại coi trọng đời sống chung của các anh em linh mục. Anh em linh mục luôn kính trọng và nâng đỡ nhau trong đời sống thiêng liêng cũng như trong công việc mục vụ chính là ý nghĩa chữ ‘Lễ’ trong ngũ thường.

Say nghĩa say tình trước phong ba
Tựa lòng Hiền Mẫu khúc hoan ca
Anh em gắn bó đời giản dị
Lắng nghe thấu cảm đẹp ý Cha.

Xin đời bền chí dệt nghĩa sâu
Hồng ân mộc mạc mãi bền lâu
Từ hoa kết trái tình lan tỏa
Đường đời nhịp bước mãi bên nhau.

Với bài ‘Vàng’, qua lời tự tình của hoa Hướng Dương Dại, nhà thơ muốn nói lên sự chọn lựa theo ánh sáng là cách chọn lựa khôn ngoan nhất. Đó chính là cái ‘Trí’ của người luôn biết hướng về Thiên Chúa. 

Hướng Dương Dại lặng lẽ
Giữa trời thu êm đềm
Suốt đời tìm ánh sáng
Tình sâu thầm gọi tên.

Hướng Dương Dại rực sáng
Hồn chẳng dại bao giờ
Gian nan rèn chân bước
Hy vọng xua bụi mờ.

Và sự chọn lựa hướng về Ánh Sáng được nhà thơ củng cố bởi lời tự tình của hoa Hướng Dương. Đó là ‘Vượt’ qua sự mỏng manh và yếu đuối của phận người để có thể trung tín trong đời sống thánh hiến. Lời tự tình của hoa Hướng Dương như gói ghém cả niềm tin và tình yêu của thi nhân dành cho Đấng mà linh hồn yêu mến.

Một dạ hướng về vầng thái dương
Một đời trung tín tỏa ngát hương
Đường tình son sắt không đổi hướng
Thủy chung như nắng mãi còn vương.

Cuối cùng, trong sự tương quan với chính bản thân, nhà thơ đã chọn cách sống Thanh, Khiêm và Ẩn. Đây là vẻ đẹp thanh cao và an nhiên của linh mục giữa dòng đời phức tạp và xô bồ.

Cái Thanh được tác giả chia sẻ qua sự thanh khiết trong đời sống thánh hiến, sự thanh bần trong đời sống nghèo khó và sự thanh thản trong đời sống buông bỏ.

Sự thanh khiết trong tâm hồn và nơi thân xác là điều tất yếu để có thể hiệp nhất nên một với Thiên Chúa. Đó là một trong những vẻ đẹp của đời sống linh mục, một đời sống thánh hiến hoàn toàn cho Thiên Chúa như lời tự tình của hoa Tùng Tuyết Mai trong bài ‘Ngẫm’.

Gió sương lạnh Tuyết Mai đua nở
Cánh trắng hoa giăng điểm ánh xuân
Sắc thắm khơi thơ hồn nắng ấm
Tinh khôi thanh nhã quyện Tình Quân.

Mưa xuân đến Tuyết Mai thanh sạch
Trinh khiết hoa bừng tựa ánh sao
Dẫu cõi trần ai mù cát bụi
Hương thơ lay động thoảng xôn xao.

Thanh bần trong nếp sống đơn sơ lại là một ước ‘Vọng’ mà linh mục muốn theo gương Thầy Giêsu sống nghèo khó để tự do rao giảng Tin Mừng cách an nhiên và thanh thoát như lời tự tình của hoa Sen.

Giữa làng duyên dáng đóa Sen thơ
Gió nồm thoang thoảng nỗi mong chờ
Thanh bần hòa nhã thanh thoát gọi
Sen hồng ươm đức nở đơn sơ.

Trăng khuya chén rượu nặng tình Trời
Nghe Sen kể chuyện phận làm người
Giữa chốn hôi tanh lòng chẳng nhiễm
An nhiên thanh thản giữa dòng đời.

Với nhà thơ, thanh thản không chỉ là buông bỏ vật chất hay những ham muốn mà còn buông bỏ cả mọi ưu phiền, để trong niềm tin phó thác, nhà thơ sẵn lòng đón nhận mọi chiều kích của thập giá hầu sống trọn vẹn cho tình yêu Thiên Chúa như lời tự tình trong bài ‘Nguyện’ của hoa Giấy.

Con đón nhận niềm tin phó thác
Buông ưu phiền theo gió bay đi
Yêu Thập tự, sắt son dâng hiến
Dẫu phong ba vẫn trọn khắc ghi.

Vẻ đẹp của hoa trong thơ Cát Đen không chỉ nói lên một lý tưởng để theo mà còn chia sẻ một nhân cách để sống. Khiêm tốn là cách sống âm thầm để giữ trọn nghĩa tình, vẹn niềm chung thủy như lời tự tình của hoa Sữa. Đó là lời tâm niệm mà thi nhân luôn ‘Nhớ’.

Cánh nhỏ đơn sơ hiền giữa đời
Âm thầm giữ trọn nghĩa tình khơi
Yêu chẳng phô trương mà chung thủy
Hương lòng bền tỏa ướp đất trời.

Nét khiêm đó là một vẻ đẹp lặng lẽ nhưng ‘Ngân’ lên dịu dàng, mộc mạc nhưng đằm thắm, nhỏ bé nhưng chân thật như lời tự tình của hoa Dại

Không đẹp như hồng, chẳng như lan
Ven đường lặng lẽ tỏa dịu dàng
Mộc mạc hồn quê tình đằm thắm
Nhỏ nhoi chân thật chạm tâm can.

Và tuy không phải là đan sĩ, nhưng ngoài nếp sống khiêm nhu, Linh mục Cát Đen còn muốn sống ẩn mình. Với Linh mục, sống ẩn mình là để giữ khiết tịnh, sống ẩn mình còn để giúp ích cho đời cách kín đáo mà vướng chút hư danh bụi trần. Sống Ẩn là lẽ sống thuận với trời, hợp với đất và tạo nên nhân nghĩa. Đó chính là tâm tình của thi nhân được chuyển tải qua lời tự tình của hoa Lài.

Thân em vừa nhỏ lại vừa xinh
Màu trắng tinh khôi, ngát nghĩa tình
Hương quyện lời kinh bay thánh thót
Ẩn mình giữ trọn nét khiết trinh.

Sương nằm rón rén giữa cánh hoa
Bình minh soi sáng, ánh chan hòa
Giản dị một đời, hồn an thỏa
Không vướng bụi trần, chẳng nhạt nhòa.

Ẩn mình lặng lẽ ích cho đời
Tin yêu lan tỏa khắp nơi nơi
Thuận Trời hợp đất, nên nhân nghĩa
Nhẹ bước đường đi, dạ thảnh thơi.

Cái ẩn đó ‘Thầm’ tạo nên vẻ đẹp thanh tao chẳng phô trương của người Linh mục, như lời tự tình của hoa Hải Đường.

Hải Đường kín đáo, sắc thiên hương
Cánh nhỏ nghiêng nghiêng gợi vấn vương
Xuân mở lối vào hương hé ngõ
Vẻ đẹp thanh tao chẳng phô trương.

Tuy nhiên sống Ẩn không là cách sống khép mình trong cô độc, nhưng ẩn là để ‘Lặng’, để giữ sự tiết độ và nét trinh thanh của đời linh mục. Và cái ‘Lặng’ đó chất chứa một tấm lòng khiêm cung và đôn hậu, sẵn sàng mở cửa đón khách đến nhà như lời tự tình của hoa Trà My.

Vườn ai cửa mở sương vào chơi
Cỏ cây chồi lá nở nụ cười
Trà My trang nhã chào khách quý
Khiêm nhường đôn hậu ánh trăng phơi.

Trà My đoan trang tránh lạc đường
Tâm hồn thầm lặng cõi vô thường
Khoe sắc tỏa hương giữa đông lạnh
Lặng lẽ giữ gìn nét trinh trong.

Với đôi nét chấm phá trên, người đọc sẽ dần khám phá ra toàn bộ bức tranh đời sống thiêng liêng của một linh mục, được điểm trang bằng muôn sắc hoa từ rực rỡ đến thanh nhã, từ hoang sơ đến mộc mạc, khi lần đọc từng lời tự tình của mỗi loài hoa. Tuy nhiên, bức tranh đó không chỉ có sắc màu mà còn lan tỏa một thứ hương thơm của nhân đức. Như thế, thơ của Cát Đen không chỉ là ‘thi trung hữu họa’ mà còn là ‘thi trung hữu đức’.

Đó là vẻ đẹp riêng biệt của mỗi loài hoa, không khoe sắc nơi vóc dáng hình hài, không tỏa hương từ nhụy ngát, nhưng khơi lên một niềm tin mạnh mẽ vào Thiên Chúa và một tình yêu luôn biết tạ ơn sự quan phòng kỳ diệu của Ngài.

Vì thế, ba mươi ba loài hoa mà linh mục Cát Đen cảm nhận và chia sẻ mới chỉ là bước khởi đầu diễn tả vẻ đẹp của một tâm hồn thánh hiến. Cùng với ước mong của các độc giả, hy vọng rằng, nhà thơ sẽ còn tiếp tục chia sẻ những trải nghiệm trong đời sống tâm linh và thi vị hóa những lời tự tình của Thiên Chúa trao gửi qua mỗi loài hoa thành những bài thơ trác tuyệt.

 Nha Trang, ngày 24 tháng 5 năm 2026
Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống
Bình Nhật Nguyên