Giáo phận Qui Nhơn

Gần 100 năm sau, qua Ô Châu Cận Lục biên soạn năm 1553 cho thấy vùng Thuận Hóa, từ đèo Ngang cho đến đèo Hải Vân đã thuộc Đại Việt từ đầu thế kỷ XIV thời nhà Trần, nhưng nơi đây vẫn còn tình huống: “Người La Giang nói tiếng Chiêm. Đàn bà Thủy Bạn (nay thuộc Kim Trà - Huế) thì  mặc áo Chiêm…”. Thế thì vùng đất mà ngày nay là Bình Định vào thời Lê nhiều khả năng người Việt sống xen lẫn cùng với người Chiêm. Sự cộng cư giữa người Việt người Chiêm còn lưu lại dấu vết đến nay có thể nhìn qua tên cây cầu trên QL19 ở km51+152m tại thôn Tả Giang, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn - cầu Ba La.

Năm 2011, Tòa Giám mục Quy Nhơn xây dựng công trình ghi danh 3 linh mục Dòng Tên gồm: Francesco Buzomi, Christotoro Borri (Ý), Francisco de Pina (Bồ Đào Nha) và tu huynh António Dias (Bồ Đào Nha). Công trình biểu tượng này mượn dáng cây cổ thụ có nhiều nhánh, biểu trưng cho nguồn cội, sự phát triển của Công giáo và Quốc ngữ bắt đầu phôi thai từ nơi này.

Tuy là quyển tự vị tiếng Việt đầu tiên, song Đại Nam quấc âm tự vị (1895) của Huình-Tịnh Paulus Của không phải là sách ghi nhận từ “cọp” sớm nhất, bởi vì từ này từng xuất hiện ở trang 14 của tập Thơ Nam kỳ, Impr. Nationale (1876) với cách viết: “cọp mắc vòng, cọp dữ” và trong Chuyện giải buồn của Quản Hạt (1886) qua “Tích cọp lạy, Cọp có nghĩa”…

Con chim sẻ đậu trên cành líu ríu không ngừng, con đại bàng sải cánh trên bầu trời lại thường lặng yên không hót. Cuộc sống của chúng ta hữu hạn, hiểu biết cũng có giới hạn, giữ gìn tâm trống rỗng để nâng cao nhận thức của bản thân thì mới có thể học hỏi được nhiều hơn nữa.

Muốn tìm hiểu văn hóa một dân tộc hay một cộng đồng ở một miền nào,hãy khảo sát nền văn chương truyền khẩu của họ. Loại thi ca này phản ánh được tâm tư, nguyện vọng, phong thái, nếp sống của hầu hết cư dân trong vùng. Đó là tiếng nói chung, tiếng nói chân thành nhất của mọi người cùng sống trong một hoàn cảnh và sinh hoạt xã hội. Với Bình Định, Thi ca bình dân, có đủ các thể loại như: Ca dao, Tục ngữ, Câu đố, Câu thai, Vè, Hát ru, Hát đối đáp, Hò, Lý, Sắc bùa; đóng góp đáng kể trong nền Văn học dân gian Việt Nam. (Tầm vóc ca dao Bình Định - Tác giả: Đào Đức Chương)

Có câu: “Thùng rỗng kêu to”, người càng ngạo mạn thì lại càng bộc lộ thiếu sót của cá nhân, chứ không biết rằng núi cao còn có núi cao hơn, ngoài trời còn có trời cao hơn. Những gì chúng ta có chỉ là một chút hiểu biết và bản lĩnh nhỏ nhoi, sao có thể ngông cuồng tự đại, xem thường người khác?