Hình ảnh ngôn sứ Nơkhemia trong ơn gọi của người Kitô hữu, qua Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Thánh Cha Lêô XIV

Thứ năm - 10/09/2026 03:46

HÌNH ẢNH NGÔN SỨ NƠKHEMIA
TRONG ƠN GỌI CỦA NGƯỜI KITÔ HỮU
Qua Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Thánh Cha Lêô XIV

Dẫn nhập

Người Kitô hữu đang sống trong kỷ nguyên đặc biệt của cuộc cách mạng kỹ thuật số - sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, đang làm thay đổi không chỉ phương tiện làm việc, nhưng còn thay đổi cách con người suy nghĩ, giao tiếp, học tập, lao động, xây dựng các mối tương quan và tổ chức xã hội. Những thay đổi này mở ra nhiều cơ hội lớn lao, nhưng đồng thời cũng đặt người Kitô hữu trước những thách thức.

Trong bối cảnh ấy, Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Lêô XIV đưa ra hình ảnh Nơkhemia xây dựng lại những bức tường Giêrusalem đã bị sụp đổ.
Ở số 8 của Thông điệp, Đức Thánh Cha trình bày khá chi tiết về Nơkhemia: khi nghe tin thành Giêrusalem bị tàn phá, ông ăn chay và cầu nguyện, xin phép nhà vua trở về, quan sát những khu vực bị phá hủy, quy tụ các gia đình, “phân công việc”, lắng nghe những khó khăn, phối hợp mọi người và đối diện với những chống đối. “Thành phố được hồi sinh không phải nhờ sáng kiến của riêng một cá nhân, nhưng nhờ trách nhiệm chung của tất cả mọi người.”

Hình ảnh Nơkhemia càng đẹp hơn khi Đức Thánh Cha khẳng định: “ơn gọi của chúng ta, không phải là những khán giả thụ động trước các rạn nứt xã hội và văn hóa, cũng không đơn thuần là những người bình luận về những gì đang sụp đổ, mà là những người nam nữ sẵn sàng bước vào các công trường của lịch sử, tức là các phòng thí nghiệm nghiên cứu, các công ty công nghệ, trường học, truyền thông, các tổ chức và cộng đồng địa phương, để xây dựng lại những gì đã đổ nát và bảo vệ những gì bị đe dọa.” (Magnifica Humanitas, số 241).

Như vậy, Nơkhemia không chỉ là một nhân vật trong Kinh thánh, mà còn là biểu tượng cho ơn gọi của người Kitô hữu. Ơn gọi Lắng nghe – cầu nguyện – phân định – xây dựng – cộng tác.

1. Người biết lắng nghe

Nơkhemia thuật lại một biến cố nghe qua tưởng như đơn giản nhưng kỳ thật nó không giản đơn. Nghe ở đây là cả một hành trình: nghe – tìm hiểu – đau buồn – lòng nhiệt huyết tái thiết. Ông hỏi thăm những người từ Giuđa trở về, ông tìm hiểu và biết về tình trạng của Giêrusalem: “những người sống sót sau thời gian tù đày đang thật là khốn khổ nhục nhằn. Tường thành Giêrusalem bị phá đổ, cửa thành bị đốt cháy.” (Nkm 1,3).

Nơkhemia không phải là người bàng quan, vô cảm. Ông đau với nỗi đau của dân bị mất thành phố. Ông “ngồi xuống mà khóc, buồn bã suốt mấy ngày liền như người chịu tang, ăn chay cầu nguyện trước nhan Thiên Chúa các tầng trời.” (Nkm 1,4).

Sự lắng nghe như thánh Phanxicô: “Ngài đã lắng nghe tiếng Chúa và tiếng người nghèo khổ, đã lắng nghe tiếng người đau bệnh và cả tiếng thiên nhiên.” (Fratelli Tutti, số 48.)

Đức Thánh Cha Phanxicô gọi đây là “cuộc gặp gỡ liên vị là khả năng ngồi xuống và lắng nghe người khác; khả năng này là khuôn mẫu cho thái độ chào đón của người vượt qua chính mình và chấp nhận người khác, quan tâm đến họ và mời họ đi vào trong cuộc đời mình.” (Fratelli Tutti, số 48).

Vậy lắng nghe không còn là hành động nghe mà đã trở thành một phong cách sống, thành linh đạo của mỗi Kitô hữu.

Trong thời đại kỹ thuật số linh đạo này lại cần thiết hơn. Bởi con người đang sống trong một thế giới có quá nhiều thông tin nhưng chưa hẳn có nhiều sự lắng nghe, có nhiều người nghe chưa chắc tất cả đều cảm thông hay đồng cảm. Mỗi ngày chúng ta tiếp xúc với vô số tin tức, hình ảnh, video, dữ liệu và ý kiến. Nhưng giữa những tiếng ồn ấy, rất dễ đánh mất khả năng nghe tiếng kêu của trái tim con người. Theo Đức Thánh Cha Phanxicô: “Thông tin tràn ngập không khiến chúng ta thông thái hơn. Sự khôn ngoan không phát sinh từ những cái nhấp chuột tìm kiếm chớp nhoáng trên internet, cũng không là một khối dữ liệu chưa được kiểm chứng.” (Fratelli Tutti, số 50).

Magnifica Humanitas nhắc mọi người rằng vấn đề không chỉ là công nghệ có khả năng làm được gì, nhưng phải hỏi công nghệ đang làm gì với con người. Trong số 9 của Thông điệp, Đức Thánh Cha khẳng định công nghệ có thể “chữa lành, kết nối, giáo dục, bảo vệ ngôi nhà chung”, nhưng cũng có thể gây ra “chia rẽ, loại trừ, tạo ra những hình thức bất công mới”.

Vì thế, người Kitô hữu sử dụng công nghệ với lương tâm biết phân định phải trái. Công nghệ đem lại lợi ích chứ không phải gây tổn thương, tạo kết nối chứ không phải chia rẻ. Đó chính là sứ mệnh ơn gọi ngôn sứ.

“Chúng ta là các tín hữu phải và có thể chọn lựa những công trình mà mình sẽ cộng tác cũng như cách thức cộng tác, để bảo vệ và trân quý sự cao cả của bản tính nhân loại đã được trao ban cho chúng ta như một hồng ân.” (Magnifica Humanitas, số 90).

2. Người biết cầu nguyện

Sau khi lắng nghe hiện tình của Giêrusalem, ngôn sứ Nơkhemia lui vào nơi thanh vắng mà cầu nguyện: “Ôi lạy Đức Chúa, Thiên Chúa các tầng trời, Thiên Chúa cao cả và đáng sợ! Ngài là Đấng giữ Giao Ước và tỏ lòng nhân nghĩa với những ai yêu mến Ngài và tuân giữ các mệnh lệnh của Ngài. Xin lắng tai nghe và ghé mắt nhìn mà nhậm lời cầu nguyện của con là tôi tớ Ngài giờ đây dâng lên trước Tôn Nhan, […], vì chúng con đã phạm tội làm mất lòng Chúa. Con và tổ tiên con, chúng con đã phạm tội. Chúng con đã tệ bạc với Ngài, chúng con đã không tuân giữ các mệnh lệnh, thánh chỉ và quyết định mà Ngài đã truyền cho ông Mô-sê, […] Ôi lạy Chúa, xin lắng tai nghe lời cầu nguyện của tôi tớ Ngài đây và lời cầu nguyện của các tôi tớ Ngài là những kẻ tìm được hạnh phúc trong niềm kính sợ Danh Ngài.” (x. Nkm 1,5-11).

Trong lời cầu nguyện, ông Nơkhemia nhìn nhận tội lỗi của dân, nhớ lại lời hứa của Thiên Chúa và xin Chúa mở đường giải cứu mình và dân tộc mình.

Một sự thinh lặng, cầu nguyện và chăm chú lắng nghe giúp con người thanh thản suy tư để được sự khôn ngoan góp phần vào kho tàng khôn ngoan chung của nhân loại. (X. Fratelli Tutti, số 49).

Đức Thánh Cha Lêô XIV mời gọi: “Giống như ông Nơkhemia, chúng ta cũng được kêu gọi kết hợp sự lắng nghe và lòng can đảm, lời cầu nguyện và trách nhiệm, để ngay cả khi tinh thần kỹ trị hay các lợi ích cục bộ dường như chiếm ưu thế, thì thành phố nhân loại có thể trở nên một nơi thích hợp hơn để sống.” (Magnifica Humanitas, số 241).

Vậy, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đặt cầu nguyện và phân định ngay trong trung tâm của ơn gọi Kitô hữu giữa thời đại kỹ thuật số.

3. Nơkhemia - người biết phân định

Một trong những nét nổi bật của Magnifica Humanitas là việc đặt Babel và Nơkhemia trong cùng một viễn tượng.

Cả hai đều là công trình xây dựng. Nhưng Babel xây dựng để khẳng định quyền lực: “Nào! Ta hãy xây cho mình một thành phố và một ngọn tháp, đỉnh tháp chọc trời...” (St 11,4). Một công trình chống lại Thiên Chúa và phẩm giá của con người.

Còn Nơkhemia cũng xây dựng. Nhưng ông xây dựng một thành phố đã bị tổn thương. Ông quy tụ những người khác nhau. Ông phân chia trách nhiệm. Ông lắng nghe. Ông kêu gọi “một dân tộc cùng nhau làm việc trước nhan Thiên Chúa để tái thiết những bức tường của sự chung sống huynh đệ.” (Magnifica Humanitas, số 9).

Một sự phân định căn bản cho người Kitô hữu. Họ là những người được mời gọi xây dựng một thế giới huynh đệ, chọn phục vụ và giáo dục người nghèo, sử dụng công nghệ cho một nền hòa bình và sự nối kết, xóa bỏ cô lập và sự lệ thuộc vào quyền lực thống trị, giải phóng lao động khỏi những công việc bất chính.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, ơn gọi của người Kitô hữu đòi họ phải đưa ra một hướng đi cho công nghệ.

Do đó, chúng ta cần tránh “hội chứng Babel”, tức là: sự tôn thờ lợi nhuận đến mức hy sinh những người yếu thế; […] Thay vào đó, chúng ta hãy chọn “con đường của Nơkhemia”, con đường nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cộng tác để làm cho Thành của Thiên Chúa trở thành nơi an toàn cho những người lưu đày trở về.” (Magnifica Humanitas, số 10).

Chính vì thế, con người đừng biến mình thành phương tiện, thành dữ liệu, thành năng suất hoặc thành một đối tượng để khai thác.

Mỗi người hãy trở nên Nơkhemia bắt đầu bằng việc xây dựng lại những mối tương quan hiệp thông. Trước khi xây dựng những hệ thống thông minh hơn, mỗi người phải xây dựng những tương quan nhân bản hơn. “Mỗi người đảm nhận vai trò riêng của mình và nhận biết rằng sức mạnh của họ đến từ Chúa.” (Magnifica Humanitas, số 8).

4. Những người xây dựng hiệp thông

Đây cũng là một trong những đặc điểm nổi bật của Nơkhemia: là xây dựng sự hiệp thông đang khi tái thiết Giêrusalem. Sách Nơkhemia chương 3 cho thấy nhiều nhóm người, nhiều thành phần cùng tham gia xây dựng tường thành. Mỗi gia đình, mỗi nhóm, mỗi người đảm nhận một phần. Và “dân đã hết lòng tham gia công việc này.” (Nkm 3,38).

Magnifica Humanitas ở số 8, Đức Thánh Cha đặc biệt nhấn mạnh: “Thành phố được hồi sinh không phải nhờ sáng kiến của riêng một cá nhân, nhưng nhờ trách nhiệm chung của tất cả mọi người”: nam giới, phụ nữ, tư tế, thợ thủ công, gia trưởng và người trẻ đều góp phần.

Trong bài phát biểu giới thiệu Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha cũng nhìn nhận: “không ai xây dựng lại một mình”; AI có thể trở thành một “công trường của lịch sử” nếu được đặt trong chân trời của sự hiệp thông và tiến bộ kỹ thuật biết phục vụ sự sống con người.

Đây là linh đạo xây dựng sự hiệp thông của Nơkhemia, và của người Kitô hữu.

5. Kitô hữu - những người biết cộng tác

Mở đầu số 241 của Magnifica Humanitas Đức Thánh Cha viết: “Khi hướng tới tương lai, tôi muốn nhắc lại hình ảnh của ông Nơkhemia, người mà chúng ta đã chọn làm bạn đồng hành và hướng dẫn viên ngay từ đầu.” Một hướng dẫn viên cho sự hiệp nhất được biểu lộ qua việc cộng tác tái thiết Giêrusalem một cách tốt đẹp.

Ngài liệt kê: “Các phòng thí nghiệm nghiên cứu, các công ty công nghệ, trường học, truyền thông, các định chế, các cộng đồng địa phương...”, có nghĩa là mọi người cùng xây dựng ngôi nhà chung, chớ không phải đứng ngoài phê bình hay chỉ trích.

Ơn gọi của người Kitô hữu là lắng nghe, cầu nguyện và cùng tham gia. Đó cũng là hình ảnh rất đẹp của Giáo hội đi vào tâm điểm “công trình của lịch sử” để: đồng hành với người trẻ, tham gia vào giáo dục, bảo vệ người lao động, phục vụ sự thật, đứng về phía những người dễ bị tổn thương. Đây là ơn gọi ngôn sứ của người Kitô hữu trong thời đại kỹ thuật số. Những người tham gia xây dựng “thành phố thiên quốc” bằng “tình yêu Thiên Chúa đến mức quên mình.”[1] (Magnifica Humanitas, số 130).

Tóm lại

Qua Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã dựng lại hình ảnh ngôn sứ Nơkhemia trong tâm hồn của mỗi Kitô hữu thật tuyệt vời. Mỗi Kitô hữu vừa là một viên gạch vừa là thợ xây, để cùng xây dựng một thế giới nhân bản hơn.

Nơkhemia cho chúng ta một linh đạo của ngôn sứ trong thời công nghệ: lắng nghe – cầu nguyện – phân định – xây dựng – cộng tác. Người Kitô hữu là người biết lắng nghe nỗi đau của người khác, cầu nguyện và phân định trong sự soi sáng của Chúa Thánh Thần, vượt qua những thách đố của thời đại kỹ thuật số.

Nếu Babel là hình ảnh của một nền “văn minh sụp đổ” trên tham vọng, quyền lực và lợi ích, thì “Nơkhemia tái thiết Giêrusalem” bằng hiệp thông, trách nhiệm và phục vụ. Người Kitô hữu không đứng ngoài để quan sát hay phê bình những gì đang sụp đổ, nhưng được mời gọi tham gia trong các lĩnh vực: giáo dục, khoa học, công nghệ, truyền thông, kinh tế và đời sống xã hội.

Đặc biệt trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, ơn gọi của người Kitô hữu là góp phần định hướng công nghệ theo mục tiêu Tin mừng được tỏa sáng, để tiến bộ luôn phục vụ phẩm giá con người, công ích và tình huynh đệ.

Tâm niệm của người Kitô hữu trong kỷ nguyên công nghệ là xây tình người, phẩm giá, công lý và hiệp thông.

[1] Thánh Augustine, De civitate Dei, XIV, 28: CCSL 48, Turnhout 1955, 451.

Tác giả: Lm. Cát Đen

Tags: Thông điệp Magnifica Humanitas, Hình ảnh ngôn sứ Nơkhemia, Ơn gọi của người Kitô hữu