Giáo phận Qui Nhơn

Có một người mang một bó hoa tươi ra nghĩa trang đặt lên trên mộ người thân của mình và đứng mặc niệm. Kế đến có một người khác đem bánh trái, xôi chè đặt trên mộ người thân của mình và thắp hương vái lạy. Thấy vậy người kia lên tiếng hỏi: “Bao giờ người thân của anh lên ăn các thứ ấy?”. Tay đang cầm nén hương nghi ngút khói, anh ta đáp: “Khi nào người thân của anh lên nhận bó hoa của anh đặt trên mộ thì khi ấy người thân của tôi cũng sẽ lên ăn các món này”.

Chúng tôi trộm nghĩ rằng nếu cái tâm lý kia được san sẻ giữa các dân tộc, các quốc gia, khiến dân tộc nào, quốc gia nào cũng biết quý cái tinh lý, vi ý của “Xuân” như người Việt Nam, thì trên thế gian này “Xuân sắc” đã hiển hiện nhiều hơn, lâu bền hơn như là đã trông thấy trong lịch sử. (Phan Khoang, Tạp chí Bách Khoa – số 27-1958, tr. 21-25)

Cụ Ngụy Khắc Đản ( 1817- 1873) người xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, tĩnh Hà Tĩnh. Thi đỗ cử nhân khoa Tân Sửu (1841) và đỗ Thám hoa khoa Bính Dần (1856). Sau đó được bổ làm Tri phủ phủ Thăng Bình (Quảng Nam), rồi thăng Án sát tỉnh Quảng Nam. Trong thời gian làm Án sát Quảng Nam, cụ nhận thấy việc dùng uy vũ bắt ép những giáo dân theo đạo Da tô bỏ đạo không có kết quả.

Khổng Tử giảng: “Tam nhân hành, tất hữu ngã sư”, tức là ba người đi cùng thì tất sẽ có người làm thầy của ta. Cho nên, nếu một người vì ngạo mạn mà bài xích ý kiến của người khác thì chính là đang giới hạn chính bản thân mình. Trí giả thực sự nhất định là người khiêm tốn, hạ mình mà tôn người, đó mới chính là người lương thiện chân chính.

Linh mục Gioakim Đặng Đức Tuấn khẳng định người theo đạo Da tô cũng như bao con dân khác trên đất Việt luôn yêu nước thương nòi: “Kim cai tặc lai xâm ngã quốc, nãi thác dĩ “thỉnh thỉ cấm đạo nhân” vi từ. Bất quá tá thử dĩ khi nhân thị thính nhĩ. Nhiên cứu kỳ sở hành, đô thị kiêu hoành phóng tứ, khởi khả mục vi đồng đạo, đồng tâm? Lý đương cừu địch, thống suất cương trường, tu ngã qua mâu, súng dược, thệ bất lưỡng lập.

Phú là một lối văn chương cao diệu, để phúng vịnh sự đời, để ngâm phong cảnh, để tả hoạch giang sơn, hoặc cũng để tả tình cảnh chân dung người nọ, vật kia, hoặc cũng để vịnh diễu sự đời, khen cái hay răn cái xấu. Cách làm Phú từ, cũng phải có đối đáp; song không câu nệ luật cách bằng lối làm thơ hay là văn tế. Khi làm bài Phú, chỉ theo lối “biền ngẫu”; nghĩa là chỉ phải đặt câu đối nhau, và “niêm luật”, lựa theo tiếng bình tiếng trắc, bình vận, trắc vận, mà thôi.