Giáo phận Qui Nhơn

Tính trào phúng trong ca dao dân gian Phú Yên được hiểu là những bài ca dao có nội dung nói về nét hài hước, bông đùa, hóm hỉnh, dí dỏm trong kho tàng văn chương bình dân sưu tầm trên vùng đất Phú Yên. Điểm dễ nhận thấy trong những tác phẩm này là lời lẽ chưa được trau chuốt, có phần hơi thô, một số bài nội dung hàm ý phê phán thói hư, tật xấu nhưng không định kiến, không ác ý mà tạo niềm vui nhẹ nhàng, sự phê phán tế nhị, gây tiếng cười sảng khoái.

Nếu không có dịch, chúng tôi vẫn làm những công việc phục vụ của Hội Dòng: giáo dục trẻ, khám bệnh, làm công tác xã hội, mục vụ Giáo xứ. Nhưng chính trong đại dịch, tôi nhận ra rõ rệt tinh thần dấn thân không mệt mỏi của các chị tôi trong Hội Dòng. Cảm nhận được tình thương yêu cao cả của dân tộc mình và tôi tạ ơn Chúa đã giữ chúng tôi trong hai tháng khốc liệt ấy được bình an để làm tròn phận sự. Chúng tôi đã “đi ra vùng ngoại biên“ và sống một tuổi trẻ  phụng sự dân tộc có ý nghĩa.

Cuốn sách kiêm họa đồ “Quảng Thuận đạo sử tập” do Nguyễn Huy Quýnh soạn, hoàn thành năm 1785, trong trang họa đồ vẽ địa vực tỉnh Quảng Ngãi ở khu vực miền núi Ba Tơ có chú thích: Trại Lụy, nơi người Thượng, người Kinh định kỳ gặp nhau. Sách “Đại Nam nhất thống chí” soạn vào thế kỷ XIX, ở phần ghi chép về tỉnh Quảng Ngãi cũng viết: Bốn nguồn đầu núi là nơi người Kinh, người Thượng buôn bán. Người đi buôn núi gặp không ít hiểm nguy, họ phải luôn đối mặt với giặc cướp và thú dữ dọc đường. Xưa cọp có khắp nơi, hầu như rừng nào cũng có cọp. Cho nên người đi buôn thường không đi đơn lẻ mà rủ nhau đi thành tốp năm, bảy người để nương tựa nhau chống thú dữ.

Dưới Triều Nguyễn, dọc theo đường thiên lý trải dài từ kinh đô Huế đến các địa phương trong cả nước có 148 dịch trạm. Trong đó, 107 dịch trạm đã có từ triều vua Gia Long, 38 dịch trạm dựng đặt thêm dưới thời vua Minh Mạng, 1 dịch trạm đặt thêm dưới triều vua Thiệu Trị và 2 dịch trạm đặt thêm dưới thời vua Tự Đức. Việc đặt tên các dịch trạm cũng được Triều Nguyễn quy định thống nhất trong cả nước là lấy từ đầu hoặc cuối của tỉnh gắn với tên địa phương. Vì vậy, hệ thống dịch trạm đi qua tỉnh Phú Yên dưới Triều Nguyễn gồm 7 dịch trạm đều gắn với chữ Phú, mỗi trạm cách nhau khoảng 20-36 dặm.

Hôm 8 Janvier ở Bình Định có mở cuộc đấu xảo súc vật và chợ phiên rất lớn. Các tỉnh Quảng Ngãi, Phú Yên, Sông Cầu, Pleiku, Kontum, Bình Định đều có dự cả. Ngày ấy lại là ngày khánh thành chợ mới Bình Định nữa. Chợ phiên không có gì đặc sắc, ngoài những gian hàng thổ sản như miến song thần, lụa, lĩnh, nhiễu, và những gian hàng bán thuốc cao, đơn hoàn tán v.v. Lễ khánh thành có quan khâm sứ Trung kỳ chủ tọa nên có vẻ long trọng. Một cô đọc bài diễn văn, đại ý nói về sự chăn nuôi súc vật trong tỉnh và cám ơn quan khâm sứ, các quan tỉnh đã có cái nhã ý đến dự cuộc chợ phiên v.v.

Tạm gác lại câu chuyện thương tâm, theo văn khế, nơi diễn ra cuộc mua bán là - ấp An Mỹ Nhị, thôn Trung Hòa, thuộc Thời Tú, phủ Quy Nhơn. Và thật bất ngờ khi chúng tôi ngược dòng lịch sử để tìm về các phủ, huyện, thuộc, thôn, ấp này thì phát hiện ra rằng, trừ tên gọi Quy Nhơn vẫn còn đến, các địa danh còn lại có trong văn khế đã biến mất. Chúng ta đã biết khá nhiều về phủ Quy Nhơn, huyện Tuy Viễn, vì vậy ở đây chúng tôi xin phép tạm dừng để dành thời gian cho thuộc Thời Tú.