Giáo phận Qui Nhơn

Gần 100 năm sau khi Pierre Dourisboure đến truyền giáo ở Kontum (1849), có vị linh mục trẻ tên là Jacques Dournes, được phái sang Sài Gòn tập sự,  đã gắn bó với miền đất Tây Nguyên này như nhà của mình. ... Dournes cắm mình ở Tây Nguyên gần ¼ thế kỷ, vậy mà ông cho là còn quá ít, rằng mình đến vùng Jörai quá muộn. Ông chú tâm học tiếng bản xứ, không dùng phiên dịch, vì ông hiểu rằng chiều sâu nhất của truyền thống văn hóa Jörai là văn hóa truyền khẩu. Ông phải nói như người bản địa thay vì dùng phiên dịch, điều tối kị đối với một nhà dân tộc học.

Bậc phụng hưng vương chánh: Đặng Đức Siêu (1750-1810). Trích trong Bùi Văn Lăng, Danh nhân Bình Định, Hà Nội, 1942, tr. 16-33.

Có một người mang một bó hoa tươi ra nghĩa trang đặt lên trên mộ người thân của mình và đứng mặc niệm. Kế đến có một người khác đem bánh trái, xôi chè đặt trên mộ người thân của mình và thắp hương vái lạy. Thấy vậy người kia lên tiếng hỏi: “Bao giờ người thân của anh lên ăn các thứ ấy?”. Tay đang cầm nén hương nghi ngút khói, anh ta đáp: “Khi nào người thân của anh lên nhận bó hoa của anh đặt trên mộ thì khi ấy người thân của tôi cũng sẽ lên ăn các món này”.

Cha Phêrô là người thông minh chữ nghĩa trỗi cao. Khi còn học La tinh mấy lớp dưới, tuy chưa trổ tài, song trí khôn sâu sắc, mau hiểu nhớ dai, các thầy giáo đều khen và bỏ bụng trông thầm. Chừng tới lớp trên, trí tài đua phát, đến lớp văn chương cùng khoa Triết học đã thấy trỗi cao. Nói chi khoa lý đoán, thật đã tót vời: câu nào mắc mõ, chỗ nào khó thông, hỏi tới thầy Lục, ắt thầy thưa giải trơn xuôi như chảy. Những bài luận giải về khoa lý đoán, thầy làm rất thông đúng thức nhằm mẹo, ý nghĩa cao sâu lời lẽ phân minh gọn ghẽ, thầy giáo xem vô cũng chắc lưỡi khen thầm.

Phú là một lối văn chương cao diệu, để phúng vịnh sự đời, để ngâm phong cảnh, để tả hoạch giang sơn, hoặc cũng để tả tình cảnh chân dung người nọ, vật kia, hoặc cũng để vịnh diễu sự đời, khen cái hay răn cái xấu. Cách làm Phú từ, cũng phải có đối đáp; song không câu nệ luật cách bằng lối làm thơ hay là văn tế. Khi làm bài Phú, chỉ theo lối “biền ngẫu”; nghĩa là chỉ phải đặt câu đối nhau, và “niêm luật”, lựa theo tiếng bình tiếng trắc, bình vận, trắc vận, mà thôi.

Do số người đọc sách ngày càng ít, những sách văn thơ và nghiên cứu rất khó tiêu thụ, các nhóm làm sách không dám đầu tư ấn hành. Từ đó, có thể nhiều tác phẩm giá trị bị gạt sang một bên rồi bị chôn vùi vào quên lãng. Để tránh lãng phí những tài nguyên này, chúng tôi nghĩ cần có một chương trình quan tâm tìm kiếm và bảo tồn văn hóa Công giáo.