Giáo phận Qui Nhơn

Triều đình luôn nghi ngại người theo đạo Da tô, và cho rằng theo đạo là theo Tây: “Rằng: quân Tả đạo với Tây/ Một lòng sinh sự phá rầy biên cương” . Với linh mục Đặng Đức Tuấn nhất định giữ lòng trung thành kính Chúa, yêu Tổ quốc được thể hiện qua hai câu cuối bài thơ “Nghị hòa hậu, cảm tác” (Cảm tác sau nghị hòa ) mà chính linh mục là tác giả: “Tang bồng thiểu ủy nam nhi chí/ Hàn Hán(17) thân tâm bạch hữu vô” . Giáo sư Lam Giang Nguyễn Quang Trứ đã tạm dịch: “Làm trai sạch nợ bồng tang/ Thử xem thân Hán, tâm Hàn là ai?”

Về hành chánh, giáo xứ Kiên Ngãi bao gồm huyện Vĩnh Thạnh và các xã, thị trấn của huyện Tây Sơn: Bình Thành, Tây Xuân, Tây Thuận, Tây Giang và thị trấn Phú Phong. Trung tâm sinh hoạt của giáo xứ là nhà thờ Kiên Ngãi, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn.

Không hiểu do vô tình hay cố ý, dường như có một bức màn che phủ lên lá thư Petrus Key trong suốt hai mươi năm qua, làm cho người đọc không biết thực hư ra sao. Với một người hiếu kỳ muốn được đọc nguyên văn lá thư để đi đến kết luận cho riêng mình, đó là cả một sự thất vọng lớn lao. Trong số đó, có người viết bài này.

Giáo xứ Đông Mỹ nằm ở cực Nam của Giáo phận Qui Nhơn, cũng là cực Nam của tỉnh Phú Yên: Phía Nam giáp Giáo phận Nha Trang ở 3/4 Đèo Cả, phía Bắc giáp giáo xứ Tuy Hoà và giáo họ biệt lập Phú Lâm, phía Đông giáp Biển Đông, phía Tây giáp giáo xứ Hoa Châu.

Giáo xứ Chợ Mới hiện nay bao gồm các xã An Cư, An Hiệp, An Hải, An Hoà và các thôn Quảng Đức, Hà Yến, Hòa Hậu của xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Trung tâm sinh hoạt của giáo xứ đặt tại nhà thờ Chợ Mới, thôn Hà Yến, xã An Thạch, huyện Tuy An.

Theo bước chân các nhà truyền giáo Dòng Tên, cuối mùa chay năm 1641, Cha Đắc Lộ từ Bàu Gốc, Quảng Ngãi đã đến Bến Đá, một giáo điểm đã đón nhận Tin Mừng từ những năm 1625 và có một nhà thờ rất đẹp do một người tên là Philippe xây dựng. Trong bức thư năm 1641, cha Đắc Lộ viết rằng: