Giáo phận Qui Nhơn

Những đề tài và hầu hết những nhân vật trên đây có liên quan đến công cuộc truyền giáo trong bối cảnh văn hóa và chính trị tại Việt Nam trong suốt 4 thế kỷ (từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20), cùng với một số đề tài khác liên quan đến sinh hoạt văn hóa Việt Nam thời xưa, đã được nhiều tác giả Việt Nam và nước ngoài biên soạn bằng ngoại ngữ. Linh mục Phaolô Nguyễn Minh Chính của Giáo phận Qui Nhơn đã có công chọn lọc và biên dịch ra Việt ngữ trong tập sách có nhan đề MẤY NẺO THỜI GIAN, để các độc giả Việt Nam thời nay hiểu được phần nào các vấn đề, từ đó có thể đạt được một cái nhìn khách quan hơn về các nhân vật đã sống...

Triết lý của chúng ta (Tây phương), cơ bản là luận lý Aristotle, khiến chúng ta nhìn chân lý như một đường thẳng mà ta không thể quay trở lại. Con đường chân lý ấy không hiện hữu trong các xứ sở Viễn Đông. Thật ra, ở đây chỉ có một tôn giáo: tôn giáo của gia đình, nhưng của một gia đình quá khứ, của truyền thống. Đó là tôn giáo mà chúng ta thường gọi là “thờ cúng tổ tiên”.

Chính với sự đau buồn sâu sắc mà tôi đến nơi đây, nhân danh Toàn quyền Đông Dương, Khâm sứ Trung kỳ, nói lời tạm biệt với người đứng đầu của địa phận Đông Đàng Trong. Thưa Đức cha, hãy yên nghỉ trong bình an, giữa địa phận mà ngài đã vực dậy từ đống hoang tàn, trong ngôi nhà nguyện bé xinh này là công trình của cá nhân ngài. Hầm mộ ngài sẽ được các thừa sai thành kính giữ gìn, những người mà ngài đã để lại một quá khứ để làm gương.

 Giả sử người ta khám phá một thư mới của Thánh Phaolô hay Tin Mừng thứ năm, người ta cũng không thêm vào Kinh Thánh. Tại sao? Bởi vì Kinh Thánh như nó vốn có đã xây dựng đức tin của các tín hữu. Họ cho rằng Kinh Thánh được Chúa Thánh Thần linh hứng và do con người viết ra. Giá trị của nó không hệ tại các tác giả nhưng ở việc Thiên Chúa mạc khải qua Kinh Thánh. Đối với Kitô hữu, mạc khải này đã đạt đỉnh điểm nơi Đức Giêsu Kitô; trong lãnh vực này, không có điều gì mới mẻ quan trọng hơn nữa.

Mỗi tác giả tin mừng có một biểu tượng. Matthêô là một con người: ông bắt đầu Tin Mừng của mình với khía cạnh con người của Đức Giêsu, gia phả của Ngài. Đối với Marcô là con sư tử: đầu cuốn sách, Gioan Tẩy giả hô to trong sa mạc. Đối với Luca là một con bò: cảnh đầu tiên diễn ra tại Đền thờ Giêrusalem nơi người ta dâng gia súc, nhất là bò chiên. Đối với Gioan là một con chim ưng: ngay từ đầu ông đã nói về nguồn gốc trên trời của Đức Giêsu.

Vị tân vương có ban tự do cho đạo thánh của chúng ta không? Tất cả các giáo dân đều trông chờ vào điều đó; nhiều lương dân cũng nói thế. Nhưng đối với tôi, tôi không dám hy vọng điều đó. Vua Tự Đức còn quá trẻ để tự điều hành đất nước, chính bốn vị đại quan mà vua Thiệu Trị đã chỉ định làm giám hộ cho vua, chính họ điều hành nhân danh nhà vua. Thế nhưng người đầu tiên và có ảnh hưởng nhất trong bốn vị này là bạn cũ và cũng là quan của vua Minh Mạng, và trong suốt triều đại cuối cùng, ông luôn tỏ ra nhiệt tình bảo vệ các chỉ dụ của nhà vua độc tài này.