Lịch sử - Trang 14

Ngày 29 Juin (1939) vừa rồi tại trường lớn Qui Nhơn có vẻ náo nhiệt lạ thường: từ rạng đông đã thấy trên tường cờ phất, ngoài đàng rầm rộ quan khách kéo tới, xe điện xe tay càng lâu càng đông, từ nhà trường cho ra hết hai bên đàng cái người lẫn xe tuôn vào như suối chảy. Ai nấy hớn hở, xem ra lòng đầy sự vui mừng. Mà thật vậy, vì hôm ấy tại trường lớn Đức giám mục phong chức cho 9 vị linh mục, 1 thầy sáu chức và 10 thầy lên bốn chức.

Năm 1773, Từ điển Việt - La của Pigneau de Béhaine cho thấy địa danh Qui Nhơn; Từ điển Taberd (1838) cũng ghi nhận Qui Nhơn với chú thích chữ Nôm là 歸仁 (tr.411). Như vậy, trong giai đoạn này đã xuất hiện cách viết giống nhau giữa chữ Hán và Nôm là 歸仁, và có thể đọc, viết theo âm Hán-Việt hoặc âm Nôm là Qui Nhân hoặc Qui Nhơn. Phần lớn văn bản tiếng Việt từ nửa cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 20 đều ghi là Qui Nhơn, văn bản tiếng nước ngoài viết là Quinhon hoặc Qui Nhon, nghĩa là chữ Qui đều được viết i ngắn.

Tính ra, lịch sử suốt 5 thế kỷ ấy trong sách của ông, Trần Trọng Kim vẫn dùng chữ theo kiểu cũ: Qui Nhơn! Ở các chương sách sau đó ghi lại những năm tháng các chúa Nguyễn nối tiếp nhau vào phương Nam mở cõi, định ra phiên trấn, thiết lập một xứ Đàng Trong rộng lớn và sau đó xảy ra nhiều cuộc nội chiến đẫm máu với nhà Tây Sơn, địa danh Qui Nhơn cũng được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong Việt Nam sử lược in cách đây hơn 65 năm.

Vào năm 1618, khi đến Nước Mặn, anh đã có nhiều thì giờ nghiền ngẫm sự liên quan giữa tiếng Việt với tiếng La Tinh, Hy Lạp và Bồ Đào Nha. Nhưng khi liên tưởng tới giọng nói của hai dân tộc Việt và Ấn Độ, tôi cho rằng suy nghĩ của anh lập tức nghiêng hẳn về Konkani vì âm điệu tiếng Việt trong nhiều trường hợp rất giống lối phát âm của tiếng Ấn Độ.[126] Vì thế, hiện nay tôi muốn đưa ra giả thuyết rằng: khi tạm dừng chân ở Nước Mặn, Cha Pina đã dựa nhiều vào lối phát âm của Konkani trong việc La tinh hóa tiếng Việt

Xưa nay, hễ nghe tới Hoa Vông là ai cũng nghĩ ngay đến cha Simon Phiến. Ngài là một linh mục cử chỉ lanh lợi, ăn nói bặt thiệp, ngôn ngữ trôi chảy. Ngài thạo tiếng Pháp, lại dạn dĩ, giao thiệp rộng, nhờ thế nhiều quan chức Tây Nam và nhiều thân hào vị vọng trong tỉnh quen với ngài. Ai nấy cũng đều kính phục, yêu chuộng ngài và gọi ngài dưới cái danh hiệu: cha Simon (Père Simon).

Giáo xứ Nam Bình bao gồm các giáo họ: Nam Bình, Bắc Định, Vĩnh Minh, Bình Lâm, Nho Lâm và Quảng Điền. Trung tâm sinh hoạt của giáo xứ là nhà thờ Nam Bình, tọa lạc tại thôn Hữu Thành, xã Phước Hoà, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.