Lịch sử - Trang 15

Những ai đã thấy cảnh tượng đàng quan sau khi trận bão qua rồi, thì mới hiểu được cho tường sức mạnh. Trên đàng thôi ngỗn ngang đủ thứ, nhánh gãy, cây xiêu, lớp to lớp nhỏ nằm la liệt, giây thép đứt đoạn, trụ sắt vòng cong chồng chất giăng giăng; dứt trận thiên tai rồi, quan sức các làng lân cận dọn tới ba ngày mới trống ngõ lưu thông được. Ngày 17 và mấy ngày sau phải chi ai đi được từ dưới biển lên tới trên nguồn, trải qua mấy sở Nhà Đá, Nước Nhỉ, Thác Đá, Hội Đức, Đồng Hâu cho tới Đồng Quả, ắt là thấy ròng một cảnh tiêu điều này.

Tên gọi dân sự của thầy cho đến nay vẫn chưa tìm thấy bút tích nào để lại. Được nhận tên Thánh Anrê khi chịu phép rửa tội. Tên thánh rửa tội Anrê cùng với quê quán là tên gọi của Anrê Phú Yên. Tên gọi Anrê Phú Yên là tên chính thức được Tòa Thánh công nhận. Căn cứ vào năm thầy tử đạo, năm 1644, Cha Đắc Lộ xác nhận lúc ấy thầy 19 tuổi, chúng ta biết được thầy đã chào đời năm 1625.

Xưa vua Đavít đang làm nghề chăn chiên mà bỗng chốc được lên làm vua, đang ở vào bậc thấp hèn mà vụt lên địa vị cao trọng cách xa dường ấy thì hãi hùng bợ ngợ mà nói rằng: Lạy Chúa, kẻ Chúa yêu dấu thì được trân trọng quá sức. Nay tôi cũng xin nói lại lời ấy như vậy: Lạy Chúa, kẻ Chúa yêu, thì được trân trọng quá sức.

Địa danh Lý Sơn nguyên là tên gọi của đảo Lớn, còn gọi là Cù Lao Ré, theo cách lý giải của dân gian là "cù lao có nhiều cây ré". Hòn đảo là vết tích còn lại của một núi lửa với 5 miệng, được hình thành cách đây khoảng 25-30 triệu năm. 5 ngọn núi là nguồn giữ các mạch nước ngầm chính cung cấp nguồn nước cho toàn bộ dân cư trên đảo. Ở phía Bắc của đảo Lớn là đảo Bé, còn gọi là cù lao Bờ Bãi. Ở phía Đông của đảo Lớn là hòn Mù Cu.

Địa sở Kỳ Bương được thành lập năm nào, không thấy tài liệu lịch sử ghi lại. Tuy nhiên trước năm 1885, đã có cha Biện làm cha sở Kỳ Bương. Cha là người gốc Gò Thị, được phong chức linh mục đời Đức cha Eugène Charbonnier Trí (1864-1878). Khi nghe tin quân Văn Thân sắp đến, cha Biện đã về Làng Sông thỉnh ý Đức cha F.X. Van Camelbeke Hân. Chiều ngày 2 tháng 8 năm 1885, cha lẻn về Kỳ Bương bảo giáo dân phải lo trốn gấp, rồi ngay đêm ấy cha quay trở lại Làng Sông.

Tên gọi Gò Găng đã đi vào ca dao Bình Định. Tuy nhiên địa danh Gò Găng chưa biết được phát xuất từ đâu và khi nào.[1] Nói đến Gò Găng là nói đến chiếc nón lá, sản phẩm đặc trưng của vùng miền. Nói đến Gò Găng là nói đến một vùng đất có nhiều di tích lịch sử cổ xưa. Quả vậy, địa bàn giáo họ biệt lập Gò Găng hiện có những di tích lịch sử "tâm linh"  như: