Lịch sử - Trang 16

Địa bàn giáo họ biệt lập Vân Canh bao gồm toàn bộ phần đất huyện Vân Canh: các xã Canh Hiển, Canh Hiệp, Canh Hòa, Canh Liên, Canh Thuận, Canh Vinh và thị trấn Vân Canh. Diện tích đất tự nhiên 798 km2, hơn ¾ là rừng núi, dân số 28.935 người (tính đến ngày 31.12. 2017), mật độ dân số thấp, chỉ có hơn 36 người/km2.

Các cuộc xung đột về chủ quyền lãnh thổ hiện nay trên Biển Đông đã mang lại một danh tiếng mới cho bản đồ của Giám mục [Taberd], mà lúc này được coi là bằng chứng củng cố yêu sách chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, đã bị Trung Quốc chiếm đóng từ năm 1974.[5] Rìa phía đông của tấm bản đồ này đã miêu tả Paracel seu Cát Vàng [Paracel còn gọi là Cát Vàng] nằm phía trên vĩ tuyến 16 (Hình 2). (Cát Vàng hay Golden Sands là một trong những cái tên sớm nhất mà người Việt đặt cho quần đảo Paracel, nay thường gọi là [quần đảo] Hoàng Sa). Bổ sung cho việc gộp những hòn đảo vào bản đồ của mình, Taberd đã viết rằng Gia Long tuyên bố các đảo này thuộc về Việt Nam từ năm 1816.

Ngược dòng thời gian, vào những thập niên cuối cùng của thế kỷ XIX, ẩn mình sau “những hàng cây cao vút”, “thi gan cùng sương gió”, Làng Sông nơi ấy là mạch sống, là trái tim của Giáo phận Qui Nhơn, một quần thể được gọi là Nhà chung gồm các cơ sở trung tâm như Tòa giám mục, nhà in, sở quản lý và hẳn nhiên không thể thiếu Tiểu chủng viện để đào tạo những “thanh niên trí tài”. Biết bao người trẻ đã được tuyển chọn từ khắp mọi miền đến đây để trau dồi học vấn và phát huy đạo đức.

Ai là người có tính thích ngắm cảnh thì mới hiểu được chỗ Qui Hòa là làm sao? Thật Qui Hòa là một cảnh tượng thiên nhiên rất tuyệt vời khéo léo. Ba phía có núi cao xanh bao phủ, còn một phía biển bọc. Chu vi Qui Hòa không lấy gì làm rộng lớn, độ 8 trụ cây số là cùng. Gần biển hướng Đông chỗ đang lập nhà thương, ít người ở, động cát với cây mọc lúp xúp, mà dựa mé núi phía Tây Nam, có nhà cửa nhiều, vườn tược khá, cau dừa tốt, chính giữa là ruộng.

Khi chiến tranh thế giới lần thứ nhất xảy ra (1914-1918), ngài được ở lại, do đó trách nhiệm đè nặng trên đôi vai ngài bởi vì các giáo sư khác đều bị động viên vào quân ngũ hết. Tuy nhiên, ngài vẫn giữ cho chương trình học được ổn định và các môn học đều đặn nhờ vào nỗ lực, sự nhiệt tâm và khả năng làm việc của ngài. Thông minh và rất rõ ràng, ngài luôn đi thẳng vào nút thắt của vấn đề và đưa ra quyết định. Tính tình vui vẻ, biết cách gần gũi với mọi người, ngài được các học trò kính nể. Ngài thường chong đèn thức khuya làm việc.

Phần đất giáo xứ Sơn Nguyên hiện nay gồm các xã Sơn Nguyên, Sơn Hà, Suối Bạc (trừ thôn Tân Lập và thôn Tân An), Sơn Xuân, Sơn Long, thuộc huyện Sơn Hòa và xã Hòa Hội thuộc huyện Phú Hòa. Địa bàn mục vụ của giáo xứ gồm các giáo họ: Sơn Nguyên, Đồng Cam, Hòa Sơn, Suối Bạc. Nhà thờ Sơn Nguyên, trung tâm sinh hoạt của giáo xứ, thuộc thôn Nguyên Cam, xã Sơn Nguyên.