văn hóa xã hội - Trang 8

Ông Alexandre de Rhodes (1591-1660); Tác giả: Hoa Bằng và Tiên Đàm; Tạp chí Tri Tân, số 2-20 Juin 1941, tr. 3-5

Theo Mộc bản Triều Nguyễn, sách Đại Nam nhất thống chí, quyển 9, mặt khắc 30 ghi về cửa biển (tấn) An Dũ như sau: “Cửa biển An Dũ ở phía Đông huyện Bồng Sơn, cát bồi ở cửa biển lên xuống thất thường, khi thủy triều lên sâu 5 thước, 6 tấc; thủy triều xuống sâu 2 thước, 4 tấc...”.

Vâng, tan Thị Nại thì mất cả Phú Xuân, Thăng Long, tiêu tan cả chiến lược, chiến thuật…; và nhất là “mất nước”, như nhận định của nhà sử học Tạ Chí Đại Trường: “Từ nay họ không còn chút uy thế nào trên mặt bể nữa, trước cả khoảng tháng Tư âm lịch khi Đông Hải vương Mạc Quần Phù cùng các tướng bị bắt lúc bị gió dạt ngoài khơi Thị Nại. Họ hoàn toàn không kiểm soát được mặt bể để tha hồ cho thuỷ quân Gia Định tung hoành ra lấy Phú Xuân mà không sợ một lực lượng lưu động nào theo kịp ngăn trở nữa. Trần Quang Diệu còn bức được Võ Tánh chết, nhưng sự thực đám quân tướng Tây Sơn ở đây mấy tháng sau phải tan rã trên rừng chính vì không thể nào di động theo các đồng bằng dọc biển mà không có yểm trợ của thuỷ quân, chính vì sự tan vỡ ở trận Thị Nại này vậy”

Tuy nhiên, “bản đồ của 3 vương quốc bên bờ Biển Đông” đó gần như đã được vẽ lại hoàn toàn sau biến cố lịch sử: chiến dịch “Bình Chiêm năm 1471” của quốc vương Đại Việt, Lê Thánh Tôn; và thời điểm đó cũng là cột mốc ghi nhận vương quốc Champa hùng mạnh một thời ở Đông Nam Á đã trở thành một “nhược quốc” khiêm tốn trấn thủ vùng Panduranga (Phan Rang, Bình Thuận) cho đến khi chính thức bị xoá tên trên bản đồ thế giới vào thế kỷ 17 dưới triều các vua nhà Nguyễn của Việt Nam

Xã hội cổ đại Trung Quốc nếu thấy người mặc trang phục kỳ dị, như nam mặc trang phục nữ, nữ mặc trang phục nam, hoặc dùng trang sức, phục sức không phù hợp với thân phận của mình, trang điểm kỳ lạ, những thứ này đều bị coi là “phục yêu” (trang phục, trang sức quái dị). Trong Hán Thư có viết: “Phong tục cuồng loạn ngạo mạn, thay đổi lễ tiết chế độ, đó là trang phục kỳ quái khinh mạn, do đó gọi là phục yêu.”

Gần 400 trăm năm trôi qua, cảng thị lừng danh năm xưa giờ chỉ là những xóm làng bình dị, gò bãi vắng vẻ, nhưng những địa danh còn đó, dấu tích vẫn còn đó. Nếu bạn về Nước Mặn, sẽ có dịp check-in không chỉ những đền chùa, miếu mạo, những luồng vào giờ là những khúc sông vắng, bạn sẽ được đặt chân lên mảnh đất mà từ đó chữ Quốc ngữ ra đời, ngắm hàng sao trăm tuổi có thừa ở Tiểu chủng viện Làng Sông - nơi có 1 trong 3 nhà máy in đầu tiên ở Việt Nam… Có rất nhiều điều chờ bạn ở một nơi từng hiển thị với hình mỏ neo trên hải đồ quốc tế từ thế kỷ XVII.