Lịch sử - Trang 30

Nhà in Làng Sông sau gần một thế kỷ đảm nhiệm vai trò: trung tâm truyền bá chữ Quốc ngữ và văn học Quốc ngữ (1868-1953), cơ sở nhà in cùng một số kiến trúc khác của Chủng viện bị phá hủy trong chiến tranh. Vừa qua, Giáo phận Qui Nhơn đã phục dựng lại những hạng mục bị hư hỏng, trong đó có Nhà in Làng Sông…

Năm 1618, dòng Tên lập giáo đoàn tại Nước Mặn (Qui Nhơn) và Nước Mặn là cư sở truyền giáo tiên khởi do các Linh mục Buzomi, Pina, Borri đảm nhiệm. Tại đây, Cha Bề trên Buzomi và hai Linh mục của giáo đoàn ông là Pina và Borri là những giáo sĩ dòng Tên quốc tịch Ý và Bồ Đào Nha đi tiên phong trong việc sáng tạo ra chữ Quốc ngữ.

Chúng tôi xin trình bày một giai đoạn lịch sử đau thương của Giáo phận Qui Nhơn vào năm 1885 do Nạn Văn Thân gây ra. Vả lại, phong trào Văn Thân với chủ trương “Bình Tây Sát Tả” được xem như một hiện tượng xã hội trong một thời điểm nhất định, trong một hoàn cảnh xã hội cụ thể.

Trên con đường cái quan, Thác Đá nằm cách Hội Đức dưới 5 cây số và chỉ vài trăm mét cách cầu Lại Giang. Nhà thờ và nhà xứ hướng mặt về phía Tây, ra hướng đường cái, mời gọi chúng ta bước vào.

   Đến năm Canh Tuất (1850), Tự Đức thứ 3 mới bắt đầu thành lập trường thi Bình Định để nhận thí sinh các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa. Về sau, trường Bình Định còn nhận thêm thí sinh của tỉnh Bình Thuận rồi Ninh Thuận. Nếu không kể trường thi An Giang lập năm 1863, mở một khoa rồi phải xóa tên vì bị Pháp chiếm, thì có thể nói trường thi Bình Định là trường thứ 7, ra đời muộn nhất, sau cả trường Thanh Hoá, được tái lập (1848).

Phong trào này xuất phát từ Quảng Nam, bắt đầu từ Huyện Đại Lộc, rồi lan dần vào Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên, những phần đất của Đông Đàng Trong là tiền thân của Giáo phận Qui Nhơn hiện nay