Lịch sử - Trang 8

Tuy ngài không phải là người thứ nhất đã sáng tạo ra cách dùng 24 chữ Latinh mà viết tiếng Việt Nam, thay cho chữ Nôm Nho, vừa tỉ mỉ vừa khó học. Chính ngài đã tự thú: khi làm quyển tự điển Annam –Bồ Đào – Latinh, ngài đã lợi dụng hai tự vựng nhỏ, do mấy vị thừa sai đã viết ra trước mà vẫn bằng chữ viết thôi. Nhưng chính ngài đã sửa, chữa lại công sáng kiến của các vị thừa sai Bồ Đào, Ý và Tây Ban Nha trước ngài.

Số người Việt Nam theo đạo Thiên Chúa (năm 1935). Đạo Thiên Chúa truyền sang xứ ta đã lâu, vừa rồi tờ báo Công giáo đồng thinh có làm bản thống kê số người Nam có đạo: Qui Nhơn: 130 linh mục; 64.412 giáo hữu

Gần 100 năm sau, qua Ô Châu Cận Lục biên soạn năm 1553 cho thấy vùng Thuận Hóa, từ đèo Ngang cho đến đèo Hải Vân đã thuộc Đại Việt từ đầu thế kỷ XIV thời nhà Trần, nhưng nơi đây vẫn còn tình huống: “Người La Giang nói tiếng Chiêm. Đàn bà Thủy Bạn (nay thuộc Kim Trà - Huế) thì  mặc áo Chiêm…”. Thế thì vùng đất mà ngày nay là Bình Định vào thời Lê nhiều khả năng người Việt sống xen lẫn cùng với người Chiêm. Sự cộng cư giữa người Việt người Chiêm còn lưu lại dấu vết đến nay có thể nhìn qua tên cây cầu trên QL19 ở km51+152m tại thôn Tả Giang, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn - cầu Ba La.

Đức cha Mẫn (Mgr. Grangeon) từ ngày đắc chỉ lên ngôi Giám mục cai trị Địa phận Đàng trong phía Đông đến nay được 25 năm, và Cha chính Định (R.P. Gagnaire) làm bề trên địa phận cũng đặng bấy nhiêu năm, lại cuộc xây hai nhà tầng tại trường Làng Sông cũng vừa rồi, nên Hội đồng các cha đã xin phép Đức cha và định ngày 21 Septembre (1927) mừng lễ bạc hai đấng cũng ăn mừng cuộc lạc thành hai nhà lầu luôn thể.

Ngãi Điền là một sở họ với ba trăm giáo dân, mất hút dưới chân núi chia cắt Trung kỳ với miền thượng du, ở tỉnh Bình Định. Từ họ chính là Đồng Quả đến Ngãi Điền mất một giờ đi ngựa, băng qua những thung lũng hẹp, màu mỡ, sung túc, nơi người ta trồng lúa luân canh với cây dâu tằm và mía đường. Một con sông đẹp chảy ở giữa. Phải băng qua sông đến bảy lần mới đến được Ngãi Điền. Vào mùa hè thì đây chỉ như một trò chơi, nhưng nó dễ dàng trở thành bài tập nguy hiểm vào mùa mưa, khi con sông biến thành dòng thác, cuốn trôi tất cả trên đường đi.

Sự thật có hơi khác một chút. Trên xe không ai biết Nhà chung ở đâu và người ta cứ đi may rủi. Ông cha trẻ may mắn xổ được một ít từ tiếng Việt hiếm hoi mà mình đã học được: Nhà thờ; và ngay lập tức có một anh giáo dân trẻ đề nghị dẫn họ đi. Họ đưa anh ta lên ôtô và năm phút sau, cha Alexandre đã ở trong vòng tay của cha chính, người dẫn ngài về Làng Sông vào buổi chiều thứ Hai ngày 22 để tiếp tục … hong khô mình!